ਰੁਤਬਾ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਜੇਕਰ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਬੁੱਧ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੇ ਧਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲੋਂ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਜਿਆਦਾ ਉੱਚਾ ਤੇ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਧਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਮੀਰੀ ਗ਼ੁਰਬਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਣ ’ਤੇ ਮੁੜ ਧਨ ਦੌਲਤ ਕਮਾਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਮੁੜ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਕੇ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦੇ ਨੇ ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜਾਂ ਬੇਈਮਾਨੀ ਨਾਲ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹੱਕ ਹਲਾਲ, ਮਿਹਨਤ ਮੁਸ਼ੱਕਤ, ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕੋਈ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਵੈਮਾਣ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਸਦਾ ਹੀ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿਗਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਛਾਤੀ ਠੋਕਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੇਕ ਅਤੇ ਹੱਕ ਸੱਚ ਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਲੁਟੇਰੇ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਕਿ ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਬਣੇ ਹਨ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਠੂ ਬਣਕੇ ਜਗੀਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹ ਜਗੀਰਦਾਰ ਤਾਂ ਕਹਾਏ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਗੁਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਪਰ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਹਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਪਿਉ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਗੁਆ ਲਈ, ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ, ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅੱਤ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਵੇਖਣੇ ਪਏ ਪਰ ਉਸਦੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੇ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਫਲ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਭੋਗ ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵਾਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਉ ਹੋਣ ’ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਅਮੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੱਚ ਝੂਠ, ਸੋਨੇ ਤਾਂਬੇ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਅੱਡ ਕਰਕੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਜਿਊਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਕੈਸਿਨ ਕੁਲਸੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਰਤਮਾਨ ਲਈ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜਿਊਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜਿਊਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

* * *