ਦੁਨੀਆ ਅੱਜ ਵਿਕਾਸ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਸਾਨ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਆਰਾਮ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੁਦਰਤ ਚੁਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੁੱਖ ਹਨ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਾਹ, ਛਾਂ, ਵਰਖਾ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਏ ਸੀ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਠੰਢਕ ਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ “ਰੁੱਖ ਬਨਾਮ ਏਸੀ” ਸਿਰਫ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਅਤੇ ਆਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ ਸਾਲ ਭਰ ਬਰਫ ਨਾਲ ਢਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਪੰਜ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 31 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਭੂ-ਭਾਗ ’ਤੇ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਲਗਭਗ 4.06 ਬਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ 54 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜੰਗਲ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ- ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਐਮਾਜ਼ੌਨ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ “ਫੇਫੜੇ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਔਕਸੀਜ਼ਨ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਸੋਖਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਆ ਸਟੇਟ ਆਫ ਫੋਰੈਸਟ ਰਿਪੋਰਟ 2023 ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਭੂ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 21.76 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਜੰਗਲਾਂ ਹੇਠ ਹੈ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗਲ ਸਿਰਫ ਹਰਿਆਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਾਨ ਹਨ।

ਰੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?

ਰੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਦਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲਈ ਔਕਸੀਜ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਰਖਾ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਿੱਟੀ ਵਹਾਅ ਰੋਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਤਾਪਮਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 2 ਤੋਂ 5 ਡਿਗਰੀ ਤਕ ਠੰਢਕ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਸੜਕਾਂ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਰੁੱਖ ਭੂਮੀ ਅੰਦਰ ਜਲ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ, ਚਸ਼ਮੇ ਅਤੇ ਖੂਹ ਜੀਵਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੜ੍ਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਏ ਸੀ ਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਏ ਸੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰ, ਦਫਤਰ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਏ ਸੀ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਰੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਾ ਕੇ ਠੰਢਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਠੰਢਕ ਮੁਫਤ ਨਹੀਂ। ਏ ਸੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬਿਜਲੀ ਕੋਲਾ, ਡੀਜ਼ਲ ਜਾਂ ਗੈਸ ਤੋਂ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਏ ਸੀ ਕਾਰਬਨ ਉਤਸਰਜਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏ ਸੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਮਰੇ ਦੀ ਗਰਮੀ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਗਲੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ “ਅਰਬਨ ਹੀਟ ਆਇਲੈਂਡ” ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏ ਸੀ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰੁੱਖ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਏ ਸੀ ਵਧਣ ਦਾ ਸੰਬੰਧ

ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਿੰਮ, ਬੋਹੜ, ਪਿੱਪਲ, ਟਾਹਲੀ ਅਤੇ ਜਾਮਣ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘਰ, ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਵਾਦਾਰ ਕੋਠੀਆਂ ਅਤੇ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਹੜੇ ਕੁਦਰਤੀ ਠੰਢਕ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਸੀਮੈਂਟ ਦੇ ਘਰ, ਕਾਂਕਰੀਟ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਰਹਿਤ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਛਾਂ ਖਤਮ ਹੋਈ ਤਾਂ ਗਰਮੀ ਵਧੀ, ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਧੀ ਤਾਂ ਏ ਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧੀ।

ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਚੱਕਰ ਹੈ: ਰੁੱਖ ਕੱਟੋ → ਗਰਮੀ ਵਧੇ → ਏ ਸੀ ਲਗਾਓ → ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਵਧੇ → ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧੇ → ਹੋਰ ਗਰਮੀ ਵਧੇ।

ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ

ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਬੇਵਕਤੇ ਮੀਂਹ, ਕਦੇ ਲੂ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਕਦੇ ਭਾਰੀ ਹੜ੍ਹ ਕਦੇ ਲੰਮਾ ਸੋਕਾ - ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਚਿਤਾਵਣੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 1.5 ਤੋਂ 2 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਵਧ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣਗੇ।

ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਅਬਾਦੀ ਖੇਤੀ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜੇ ਮੀਂਹ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋਵੇ, ਗਰਮੀ ਵਧੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਘਟੇ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏ ਸੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਏ ਸੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਹੈ ਉਹ ਘਰ, ਦਫਤਰ, ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਠੰਢਕ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ, ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਰੇਹੜੀ ਵਾਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗਰਮੀ ਸਿਰਫ ਮੌਸਮ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।

ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਅਤਿ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੋਕ, ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲਗਾਤਾਰ ਏ ਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਸੁੱਕਣੀ, ਜ਼ੁਕਾਮ, ਗਲੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਐਲਰਜੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਹਿਣਸ਼ਕਤੀ ਵਰਗੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਹੱਲ ਕੀ ਹੈ?

1. ਰੁੱਖ ਲਾਓ, ਸਿਰਫ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾ ਖਿਚਵਾਓ।

ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਸਕੂਲ, ਹਰ ਪਿੰਡ, ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰੁੱਖ ਲਾਏ ਜਾਣ। ਕੇਵਲ ਪੌਦੇ ਲਾ ਕੇ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ।

2. ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ

ਨਿੰਮ, ਪਿੱਪਲ, ਬੋਹੜ, ਕਿੱਕਰ, ਜਾਮਣ, ਅੰਬ, ਬੇਰੀ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਕ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

3. ਹਵਾਦਾਰ ਘਰ ਬਣਾਓ

ਘਰਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਹਵਾ ਆ-ਜਾ ਸਕੇ। ਛੱਤਾਂ ’ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਪੇਂਟ, ਵੈਂਟੀਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਛੱਤ ਬਾਗ਼ੀਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

4. ਏ ਸੀ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ

ਏਸੀ 24 ਤੋਂ 26 ਡਿਗਰੀ ’ਤੇ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਵਰਤੋ। ਫੈਨ ਅਤੇ ਕੂਲਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤਿਆਂ ਬਿਜਲੀ ਬਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।

5. ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ

ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਰ ਪੈਨਲ ਲਗਾ ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਏ ਸੀ ਦੀ ਖਪਤ ਦਾ ਬੋਝ ਘਟੇਗਾ।

6. ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾ

ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦ੍ਰਖਤ, ਪਾਰਕ, ਗ੍ਰੀਨ ਬੈਲਟ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਹਰ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਹਰਿਆਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖਾਸ ਲੋੜ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਟਾਹਲੀਆਂ, ਕਿੱਕਰਾਂ, ਬੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿੰਮ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਇਹ ਰੁੱਖ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਐਗਰੋਫੌਰੇਸਟਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਨਹਿਰਾਂ, ਲਿੰਕ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਏ ਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜੀਵਨ। ਏ ਸੀ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ਨੂੰ। ਏ ਸੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ। ਏ ਸੀ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਸੇਵਾ ਨਾਲ।

ਜੇ ਅਸੀਂ ਹਰ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਏ ਸੀ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਰੁੱਖ ਨਾ ਲਾਇਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਮੁਆਫ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਘਰ ਕਿੰਨਾ ਠੰਢਾ ਹੈ, ਲੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਕਿੰਨੀ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ - ਏ ਸੀ ਵੀ ਵਰਤੋ, ਪਰ ਰੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਰੁੱਖ ਬਚੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਬਚੇਗੀ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਬਚੀ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਬਚੇਗੀ।

* * * * *