संसार विच्च बहुत सारे इनसान आपो आपणे खेतरां विच्च आपणा योगदान पा रहे हन प्रंतू कुझ अजिहे महान ते निवेकली किसम दे इनसान हुंदे हन, जिहड़े आपणी विदवता दे अनेकां रंग बिख़ेरदे होए आपणे समाज दे सभिअचार नूं अमीर करदे रहिंदे हन। अजिहे विअकतीआं विच्च पंजाबी अते सिख्खी दे मुद्दई गिआनी गुरदित्त सिंघ बहु-पख्खी, बहुरंगी, गिआनवान अते प्रबुध्ध विदवान शामल हन।
उनहां नें आपणा सारा जीवन पंजाबी साहित, सभिअचार अते सिख्खी सोच नूं समरपत करदिआं बसर कर दित्ता। भावें उह बहुते पहड़े लिखे नहीं सन प्रंतू गिआनवान उह अनोखी किसम दे सन। उनहां नें आपणे गिआन नूं सिख्ख समाज दी बिहतरी लई वरतिआ, जिस नूं इतिहास विच्च सुनहिरी अख्खरां विच्च लिखिआ जावेगा। हैरानी इस गल्ल दी है कि उनहां दी दिहाती रहितल होण दे बावजूद शहिरी विदवाना तों किसे गल्लों वी घट्ट नहीं सी। उनहां नूं विदवता दा मुजस्समा किहा जा सकदा है। उनहां दा योगदान चोटी दे सिख्ख विदवाना तों वधेरे सी, सगों उनहां दी विदवता ते द्रिहड़ता नें पंजाबी अते सिख्ख विरासत नूं अमीर करन विच्च कोई कसर बाकी नहीं छड्डी।
गिआनी गुरदित्त सिंघ नें अजिहे कीरतीमान सथापत कीते जिनहां ‘ते सिख्ख समाज हमेशा माण करदा होइआ अगवाई लैंदा रहेगा। उनहां नें आपणे विलख्खण योगदान नाल सिख्ख समाज विच्च आपणी निवेकली पछाण बणा लई सी। गिआनी गुरदित्त सिंघ सिख्ख धरम दे खोजी विदवान सन, जिनहां आपणी सारी उमर सिख्खी सोच ‘ते पहिरा दिंदिआं बतीत कीती। गिआनी गुरदित्त सिंघ दे सिख्खी सिदक, पंजाबी सभिअचार, साहित अते पत्तरकारी विच्च पाए विलख्खण योगदान दी कदर करदिआं उनहां नूं 1956 विच्च पंजाब विधान प्रीशद दा मैंबर नामजद कीता गिआ।
विधान प्रीशद विच्च वी उनहां सिख्ख विचारधारा, साहित अते सभिअचार दी प्रफुलता लई आपणे कीमती विचार सरकार गोचरे कीते तां जो पंजाब सरकार नूं सुचज्जी अगवाई दित्ती जा सके। उनहां आपणी लिआकत नाल कई अजिहे कारज कीते जिस नाल उनहां दी देण इतिहास दा हिस्सा बण गई। उनहां विधान प्रीशद विच्च सिख्खां दे पंजवे तख़त स्री दमदमा साहिब दी सथापना लई मता पेश करके पुरज़ोर सिफ़ारश नाल मैंबरां नूं प्रभावत कीता, जिसदे सिट्टे वजों पंजवें तख़त दी सथपना होई। उह पहिले सिख्ख विदवान सन, जिनहां दीआं अणथक्क कोशिशां सदका ही सिख्खां दा पंजवां तखत स्री दमदमा साहिब तलवंडी साबो होंद विच्च आइआ सी। पंजाबी यूनीवरसिटी दी सथापना अते सिख्ख विदिअक कानफरंसां करवाउण विच्च वी उनहां दा महत्तवपूरन योगदान याद कीता जांदा रहेगा। उनहां दी देण दा सिख्ख जगत इवजाना नहीं मोड़ सकदा प्रंतू ऊनहां दी याद नूं ताजा रख्खण लई 2023 विच्च उनहां दी जनम शताबदी दे समागम देश विदेश विच्च आयोजत कीते गए।
भाई जैतेग सिंघ अनंत नें गुरदुआरा बरुक साईड सरी, स्री गुरू सिंघ सभा गुरदुआरा कैनेडा अते गुरदआरा सिंघ सभा वाशिंगटन, रैनटन सिआटल अमरीका विच्च समागम आयोजत कीते। सिख्ख नैशनल आरकाईव आफ टरांटो कैनेडा नें इक शैकशन गिआनी गुरदित सिंघ दे नाम ‘ते सथापत कीता है। शताबदी समागमा दी लड़ी विच्च पंजाबी यूनीवरसिटी नें यूनीवरसिटी दे सथापना दिवस दे मौके ‘ते डा. जीत सिंघ जोशी वल्लों लिखी गिआनी गुरदित्त सिंघ जी दी जीवनी ‘गिआनी गुरदित्त सिंघ जीवन ते रचना’ प्रकाशत करवाई, जिस नूं पंजाब दे मुख्ख मंतरी भगवंत सिंघ मान नें लोक अरपन कीता। गिआनी गुरदित्त सिंघ दी तसवीर सैंटरल सिख्ख अजाइब घर हरिमंदर साहिब अंम्रितसर विखे लगाई जा रही है।
गिआनी गुरदित्त सिंघ दा विआह विदिअक माहिर इंदरजीत कौर संधू नाल होणा सोने ते सुहागे वाली गल्ल होई। दोहां विदवानां दे साथ नें सिख्ख जगत नूं शाहकार रचनावां दित्तीआं जिहड़ीआं हमेशा मारग दरशन करदीआं रहिणगीआं। उह सरवपख्खी ते प्रतिभावान गुरमति दे धारनी, सिख्ख सोच दे मुद्दई, सिख्ख धरम दे प्रतीबध्ध अते गुरबाणी दे खोजी विआखिआकार सन। उनहां नूं सिख्ख धरम दा डूंघा गिआन सी। आपणे धरम दी प्रफुलता लई उह हमेश तत्तपर रहिंदे सन। उह सही अरथां विच्च सिख्ख धरम दे चेतंन चिंतक सन। गिआनी गुरदित्त सिंघ दी ज़िंदगी दा मुख्ख मंतव सिख्ख कौम दे भविख नूं बिहतरीन अते सुनहिरा बणाउणा सी। उह बहुरंगी अते बहुमंतवी शख़सीअत दे मालक सन। उह गुरमति ते सिख्ख इतिहास दे आल्हा दरजे दे खोजी विदवान मंने जांदे सन। उनहां नें मोहाली, चंडीगहड़ अते दिल्ली विखे गुरू ग्रंथ साहिब विदिआ केंदर सथापत कीते। गिआनी गुरदित्त सिंघ दी रहिनुमाई हेठ केंदरी स्री गुरू गोबिंद सिंघ सभा दी सथापना कीती गई अते फिर इस संसथा वल्लों देश-विदेश विच्च गुरमति ट्रेनिंग कैंप लगा के नौजवाना विच्च सिख्खी दा प्रचार कीता गिआ। पाठ बोध समागम करवाउण दा सिहरा वी गिआनी गुरदित्त सिंघ जी नूं जांदा है।
गिआनी गुरदित्त सिंघ दी सारी खोज सिक्केबंद है किउंकि उह तत्थां ‘ते अधारत खोज करके लिखदे सन। खोज कारज लई उनहां नें देश दे कोने कोने विच्च जा के जिस इतिहासक सथान बारे उनहां नूं जाणकारी मिली, जिथे गुरू साहिब गए होण उथों तत्थ इकत्तर कीते। सिख्ख धरम विच्च बहुत सारे नुकतिआं ‘ते वादविवाद होए हन अते इस समें वी हो रहे हन प्रंतू गिआनी गुरदित्त सिंघ दीआं खोजां नें उनहां वाद विवादां नूं ख़तम करन विच्च विलख्खण योगदान पाइआ किउंकि उनहां हर पुसतक, लेख अते किताबचिआं नूं लिखण समें पुरातन खरड़िआं विच्चों उदाहरणा दे के सही तत्थ साहमणे लिआंदे सन। उनहां दूजीआं भाशावां दा वी तुलनातमिक अधिऐन करके इतिहासक तत्थां दी पुशटी कीती। उनहां कोई वी पुसतक जलदबाज़ी विच्च नहीं प्रकाशत करवाई। पुसतकां लई मैटर इकत्तर करन नूं उह वरहे लगा दिंदे सन तां जो सिख्ख जगत नूं सही रसता विखाइआ जा सके।स्री गुरू ग्रंथ साहिब गिआनी जी दे जीवन दा केंदरी धुरा रिहा है। उह गिआन दे भंडार अते सिख्ख धरम दे पहिरेदार बणके नितरे सन। उह इक अजाइब घर बणाउणा चाहुंदे सन, जिस विच्च पुरातन बीड़ां, दुरलभ वसतां, गुरू साहिबान नाल संबंधत वसतूआं आदि नूं ‘सिख्ख विरसा टरस्सट’ दे रूप विच्च पंथ लई संभालिआ जा सके प्रंतू परमातमा नूं कुझ होर ही मनज़ूर सी। उह मालवे दे दिहाती इलाके नाल संबंध रख्खदे सन, जिस करके उनहां नें दिहाती पंजाबी सभिआचार, सभिअता अते पंजाबी पेंडू रहिणी बहिणी नूं बहुत ही सुचज्जे ढंग नाल द्रिशटमान कीता। उनहां दी इह लेखणी द्रिशटांतिक है। पाठक नूं पहड़दिआं ही पिंड दी रहितल विखाई देण लग्ग जांदी है। उह बुध्धीजीवी ते विदवान लेखक होए हन। पंजाबी सभिआचार नाल उनहां नूं अथाह पिआर सी, इस करके हमेशा पंजाबीअत विच्च गड़ुच्च रहिंदे सन।
गिआनी जी नें लोक विरसे दी वफ़दारी निभाउंदिआं हमेशा आपणी लेखणी राहीं पंजाबी ते सिख्खी रवाइतां, रसमो रिवाज अते सरूप नूं आपणीआं लिखतां दा अटुट्ट अंग बणाइआ। उह इक्क सुलझे होए सिख्ख विदवान सन, जिहनां दी अज्ज तक्क दी पंजाबी दी सभ तों सरवोतम 1961 विच्च प्रकाशत होई शाहकार पुसतक ‘मेरा पिंड’ नूं गिणिआ जांदा है। हुण तक्क इस पुसतक दे 14 ऐडीशन प्रकाशत हो चुक्के हन। उनहां तों पहिलां वी बहुत सारे साहितकारां नें पंजाबी भाशा दी सेवा आपणीआं पुसतकां राहीं कीती है प्रंतू उनहां दी पुसतक मेरा पिंड शाहकार पुसतक दे तौर ते प्रवाणित कीती जांदी है। पंजाब दे सभिआचारक इतिहास विच्च ‘मेरा पिंड’ पुसतक इक मील पत्थर साबत होई है।
गिआनी गुरदित्त सिंघ चोटी दे पत्तरकार अते संपादक सन। उनहां नें बहुत ही छोटी 24 साल दी उमर विच्च पत्तरकारी दा आपणा कैरीअर शुरू कीता सी। उह उच कोटी दे निड्डर पत्तरकार ते संपादक सन। उनहां दी पत्तरकारी दी दिलचसपी करके उहनां नें 1947 विच्च पटिआले तों पंजाबी दा ‘प्रकाश’ नां दा रोज़ाना अख़बार प्रकाशत करना शुरू कीता। उह इस अख़बार दे मुख्ख संपादक सन। विती मुशकलां करके उनहां इस अख़बार नूं सपताहिक बणा दित्ता। उह इस अख़बार नूं 1961 तक्क रोज़ाना अते फिर 1978 तक्क सपताहिक प्रकाशत करदे रहे। उनहां नूं माण जांदा है कि उनहां दी रहिनुमाई विच्च कंम करन वाले पत्तरकार इस खेतर विच्च बुलंदीआं ‘ते पहुंच गए।
प्रसिध्ध विअंगकार सूबा सिंघ उनहां कोल कंम करदे सन। पत्तरकारी दा मस्स उहनां नूं सताउंदा रिहा, इस करके जीवन संदेश अख़बार 1949 विच्च शुरू कीता जिस दे उह संपादक सन। 1973 तों 1978 तक्क सिंघ सभा पत्रिका दे संपादक रहे। गिआनी गुरदित्त सिंघ दी खोज दा भंडार श्रेशट सी। उनहां दी लाइबरेरी विच्च खोजी पुसतकां दी भरमार सी। उनहां नें आपणी 83 साल दी उमर तों वी वध्ध लगपग 100 पुसतकां, किताबचे, लेख अते टरैकट खुद लिखे/संपादत कीते। जथेदार गुरचरन सिंघ टौहड़ा प्रधान शरोमणी गुरदुआरा प्रबंधक कमेटी सिख्खी दे प्रचार अते प्रसार संबंधी गिआनी गुरदित्त सिंघ दीआं तजवीजां अनुसार कारवाई करदे सन। उनहां नूं गुरमति साहित अते पत्तरकारी दा सुमेल किहा जा सकदा है। साहित दा कोई अजिहा रूप नहीं, जिस ‘ते गिआनी गुरदित्त सिंघ नें हत्थ नां अजमाइआ होवे। पंजाबी दे सिरकढ्ढ विदवानां दीआं जीवनीआं लिखके पंजाबी साहित दी विरासत विच्च वाधा कीता। उह सिरहड़ी अते आपणी धुन दे पक्के, दरवेश विदवान सन।
उनहां दे विअकतितव विच्च लोक विरसे अते धरम-चिंतन दा अजिहा सुमेल पंजाबी साहित अते पंजाबीआं लई सुभागा सिध्ध होइआ है। ‘इतिहास स्री गुरू ग्रंथ साहिब’ उनहां छे जिलदां विच्च संपूरन कीता। उनहां नें लोक साहित दी रचना कीती, जो लोक साहित लोकधारा दा अनिखड़ अंग हुंदा है। सिख्ख जगत गिआनी गुरदित्त सिंघ दा हमेशा रिणी रहेगा।
***

