अजोके समें दी सभ तों कौड़ी सचाई इह है कि इनसान जानवरां नाल भावुक मोह प्रेम तां वधा रिहा है पर आपणे मापिआं दी सेवा-संभाल तों मूंह मोड़ रिहा है। इह सिरफ निज्जी पसंद दा मामला नहीं, सगों साडीआं समाजिक कदरां-कीमतां विच्च आए खतरनाक बदलाअ दा संकेत है।
पिआर दी दिशा बदल रही है
खोजां अते समाजिक अधिऐन दस्सदे हन कि पछ्छमी समाजां समेत दुनीआ भर विच्च इनसान अते पालतू जानवरां विचकार भावुक बंधन मज़बूत हो रिहा है। छोटे परिवार, वध रही उमर, रिशतिआं विच्च तणाअ अते समाजिक इकल्लेपन दे कारन लोक आपणी भावुक लोड़ पूरी करन लई पालतू जानवरां वल्ल रुख कर रहे हन। भारत विच्च वी पालतू जानवरां नूं “परिवार दा मैंबर” समझण दा रुझान तेज़ी नाल वधिआ है। मीडीआ, उपभोगता रुझानां अते सोशल मीडीआ नें इस नूं होर हुलारा दित्ता है।
मापिआं दी सेवा: बेपरवाही दा साहमणा
दूजे पासे, भारत अते खास करके पंजाब विच्च बज़ुरगां दी देखभाल नाल जुड़ीआं चुणौतीआं चिंताजनक हद्द तक वध रहीआं हन। CRRID, चंडीगहड़ दुआरा UNFPA लई कीते गए अधिऐन अनुसार पंजाब विच्च लगभग 11% बज़ुरग (60 साल तों वध्ध) किसे नां किसे तरहां दे दुरविवहार दा शिकार हन।
NITI Aayog दी रिपोरट (2024) अनुसार भारत विच्च घट्टो-घट्ट 5% बज़ुरग सरीरक, मानसिक, जां आरथिक दुरविवहार दा साहमणा करदे हन। HelpAge India दी 2023 रिपोरट अनुसार बज़ुरग औरतां विच्च दुरविवहार दे मामलिआं विच्च 16% वाधा दरज कीता गिआ है।
CRRID अधिऐन अनुसार, पंजाब विच्च 6% बज़ुरगां नें परिवार विच्च बोल-बाणी दुरविवहार अते 2% तों घट्ट नें सरीरक जां आरथिक दुरविवहार दा साहमणा कीता। पेंडू खेतरां विच्च बज़ुरगां दी सथिती होर नाज़क है, किउंकि भारत विच्च 71% बज़ुरग पेंडू खेतरां विच्च रहिंदे हन, जित्थे आमदन दी असुरख्खिआ अते सिहत सेवावां दी कमी कारन त्रिसकार दा खतरा वध जांदा है।
किउं वापर रिहा है इह बदलाअ?
माहरां अनुसार इस बदलाअ पिछ्छे कई गहिरे समाजिक अते आरथिक कारन हन:
• शहिरीकरन अते परवास: नौजवान पीहड़ी रुज़गार लई वड्डे शहिरां जां विदेश चली जांदी है, जिस नाल मापे इकल्लेपन दे हनेरे विच्च धक्के जांदे हन।
• निऊकलीअर परिवार: सांझे परिवार दी थां छोटे परिवारां नें लै लई है, जिस नाल बज़ुरगां दी देखभाल मुशकिल अते अकसर नज़रअंदाज़ हो गई है।
• आरथिक दबाअ: महिंगाई अते जीवन-शैली दे खरचे वधण नाल लोक मापिआं दी देखभाल ’ते घट्ट समां अते पैसा खरच कर पा रहे हन।
• भावुक विकलप: पालतू जानवर बिनां शरत पिआर दिंदे हन अते उनहां तों कोई जवाबी उमीद नहीं हुंदी, जदकि मनुख्खी रिशते जटिल, मंगां भरपूर अते अकसर तणाअपूरन हो गए हन।
समाजिक प्रभाव: चिंताजनक सथिती। इह रुझान सिरफ निज्जी पध्धर ’ते नहीं, सगों समाजिक पध्धर ’ते वी चिंताजनक है:
• बज़ुरगां विच्च इकल्लापन, मानसिक तणाअ, उदासी अते सिहत समस्सिआवां वध रहीआं हन।
• परिवारक कदरां-कीमतां कमज़ोर हो रहीआं हन, जिसदा असर आउण वालीआं पीहड़ीआं ’ते वी पवेगा अते इक्क अजिहा चक्कर बणेगा जित्थे बच्चे वी आपणे मापिआं नूं त्रिसकारता दा शिकार बणाउणगे।
• सरकार उत्ते बज़ुरगां दी देखभाल दा बोझ वध रिहा है, किउंकि परिवार आपणी ज़िंमेवारी तों मूंह मोड़ रहे हन।
की हल्ल हो सकदा है?
इस समस्सिआ दा हल्ल सिरफ कानूंन जां सरकारी योजनावां नाल नहीं, सगों समाजिक जागरूकता अते नैतिक जागरूकता नाल ही संभव है।
• सिख्खिआ अते जागरूकता: सकूलां, कालजां अते समाजिक संसथावां राहीं बज़ुरगां प्रती सतिकार अते सेवा दी भावना पैदा कीती जावे। नैतिक सिख्खिआ नूं पाठ-पुसतकां दा अनिख्खड़वां अंग बणाइआ जावे।
• परिवारक ज़िंमेवारी: नौजवान पीहड़ी नूं समझणा चाहीदा है कि मापिआं दी सेवा सिरफ फरज़ नहीं, सगों इक्क पवित्तर रिशता अते मनुख्खी धरम दी परख है।
• समाजिक सहाइता: सथानक पध्धर ’ते बज़ुरगां लई सहाइता समूह, दिन-केंदर, सिहत सेवावां अते मनोरंजन केंदर विकसित कीते जाण तां जो उह इकल्लेपन दा शिकार नां होण।
• संतुलित पिआर: जानवरां नाल पिआर करना गलत नहीं, पर इह पिआर मनुख्खी रिशतिआं, खास करके मापिआं प्रती फरज़ां दी थां नहीं लै सकदा। सानूं आपणे पिआर अते देखभाल नूं संतुलित करना सिख्खणा होवेगा।
सिट्टा: समें दी मंग
अजोका समां तकनीकी तरक्की, आरथिक सुधार अते विगिआनक उपलबधीआं दा है, पर जेकर असीं आपणीआं मूल कदरां-कीमतां भुल्ल गए तां इह तरक्की अधूरी अते निरारथक है। जानवरां नाल पिआर करना मनुख्खता दी निशानी है, पर मापिआं दी सेवा करना मनुख्ख धरम दी परख है।
सानूं इस मुशकिल सथिती नूं समझणा होवेगा अते आपणे मापिआं नूं उह पिआर, सतिकार अते देखभाल देणी होवेगी, जिसदे उह हक्कदार हन। याद रख्खो, अज्ज तुसीं जो कर रहे हो, कल्ल्ह तुहाडे बच्चे वी उही करनगे। आउ, असीं इक्क अजिहा समाज बणाईए जित्थे जानवरां दा पिआर अते मापिआं दी सेवा, दोवें सही संतुलन विच्च होण।
* * * * *

