ڈا: ہربںسّ کَۄر گِلّ سمرتھّ ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں ہُݨ تکّ ساہِت دے وکھّ-وکھّ رُۄپاں دِییاں 20 پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ ’کرک کلیجے ماہِ‘ کاوِ سںگّْرہِ اُس دی 21وِیں پُستک ہَے۔ اِس تۄں پہِلاں اُس دا ’رُۄہ دے رںگّ‘ غذل سںگّْرہِ پْرکاشت ہۄ چُکّا ہَے۔ چرچا ادھِین کاوِ سںگّْرہِ وِچّ 53 کوِتاواں ہن٬ جِہڑِییاں پںجّاب٬ پںجّابِیئت٬ سبھِیاچار اتے وِراست دی ہُۄک دا پْرگٹاوا کردِییاں ہن۔
اُس دی بۄلی ٹھیٹھ ملوئی اتے دِہاتی شبداولی پاٹھک دے سمجھ آئُݨ والی ہَے۔ شائِرا دِییاں کوِتاواں چھںدّ بںدّی٬ بہِر اتے کاوِک لَے وِچّ پْرۄسِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ اِہ کوِتاواں ڈا: ہربںسّ کَۄر گِلّ دی ذِںدّگی دے نِجّی تجربے تے ادھارت ہن٬ پْرںتُّۄ شائِرا اِنہاں نُۄں لۄکائی دِییاں بݨائُݨ وِچّ سپھل ہۄ گئی ہَے۔ بھاو اِہ کوِتاواں پاٹھک نُۄں آپݨی ذِںدّگی دا ہِسّا لگدِییاں ہن۔ ڈا: ہربںسّ کَۄر گِلّ دی وِراست دِہاتی پںجّاب ہَے٬ بھاو اُس دا بچپن پِںڈّاں وِچّ رہِںدِّیا گُذرِیا ہَے۔ اِس کرکے اُس دِییاں کوِتاواں پںجّاب دِییاں فسلاں٬ ستھّاں٬ رہِتل٬ کِسانی سبھِیاچار٬ پِپلاں٬ ہلاں پںجّالِییاں٬ ٹۄبھِیاں٬ کھُۄہاں٬ تْرِںجھّݨا اتے کُدرت دے نذارِیاں دی بات پائُںدِییاں ہن۔ آپݨے پِںڈّ گہَۄر جاݨ تۄں بائد لِکھدی ہَے:
اجۄکے سمیں دی سبھ تۄں کَۄڑی سچائی اِہ ہَے کِہ اِنسان جانوراں نال بھاوُک مۄہ پْریم تاں ودھا رِہا ہَے پر آپݨے ماپِیاں دی سیوا-سمبھّال تۄں مُۄںہ مۄڑ رِہا ہَے۔ اِہ سِرپھ نِجّی پسںدّ دا ماملا نہِیں٬ سگۄں ساڈِییاں سماجِک کدراں-کِیمتاں وِچّ آئے کھترناک بدلاء دا سںکّیت ہَے۔
پِیار دی دِشا بدل رہی ہَے
کھۄجاں اتے سماجِک ادھِئَن دسّدے ہن کِہ پچھّمی سماجاں سمیت دُنِییا بھر وِچّ اِنسان اتے پالتُۄ جانوراں وِچکار بھاوُک بںدھّن مذبُۄت ہۄ رِہا ہَے۔ چھۄٹے پرِوار٬ ودھ رہی اُمر٬ رِشتِیاں وِچّ تݨاء اتے سماجِک اِکلّیپن دے کارن لۄک آپݨی بھاوُک لۄڑ پُۄری کرن لئی پالتُۄ جانوراں ولّ رُکھ کر رہے ہن۔ بھارت وِچّ وی پالتُۄ جانوراں نُۄں “پرِوار دا مَیمبر” سمجھݨ دا رُجھان تیذی نال ودھِیا ہَے۔ مِیڈِییا٬ اُپبھۄگتا رُجھاناں اتے سۄشل مِیڈِییا نیں اِس نُۄں ہۄر ہُلارا دِتّا ہَے۔
کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا جنم 25 مارچ 1936 نُۄں راڑا ساہِب نیڑے پِںڈّ کٹاہری وِچّ ہۄئِیا سی۔ برَیمپٹن وِچّ رہِںدّے پںجّاب بِجلی بۄرڈ دے رِٹائِر چِیپھ اِںجنِیئر اِیشر سِںگھّ نیں اُسدی نِشکام سیوا دا ویروا اںگّریذی وِچّ ڈراپھٹ کر کے اۄنٹیرِیئۄ سرکار دے دھِیان وِچّ لِیاںدا تاں سرکار نیں پنُّۄں نُۄں ’اۄنٹیرِیئۄ سِینِیئرذ اچِیومَیںٹ اوارڈ‘ دیݨ دا اَیلان کِیتا۔ پںجّابی پِیارِیاں نُۄں کھُشی ہَے کِہ پںجّابی دے کمپِّئۄُٹرِیکرن وِچّ پْردان کِیتِییاں سیواواں لئی 25 جُۄن 2025 نُۄں اۄنٹیرِیئۄ سرکار ولّۄں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں سنمانِت کِیتا گِیا۔ سنمان دیݨ دی رسم گورنر ہائۄُس وِچّ اۄنٹیرِیئۄ دی ماݨیۄگ گورنر نیں نِبھائی۔
پںجّاب ایشِییا مہاںدِیپ دا اُہ کھِتّا ہَے جِتھّے نشِیاں کارن سبھ تۄں ودھّ جانی اتے مالی نُکسان ہۄ رِہا ہَے۔ اِس مارُۄ دُکھاںت کارن نَۄجوان مُںڈّے بیراں واںگ جھڑ رہے نیں اتے سِوِیاں وِچّ سۄگی چِہرِیاں دی بھِیڑ لگاتار ودھ رہی ہَے۔ اِس ویلے کئی پِںڈّ ’وِدھواواں دے پِںڈّاں‘ وجۄں جاݨے جاںدے ہن کِئُںکِہ اُتھّے نشِیاں دے کہِر نیں منُکھّی ذِںدّگِییاں نُۄں نِگل لِیا ہَے۔ کئی پِںڈّاں دی پچھاݨ ’چھڑِیاں دا پِںڈّ‘ وجۄں بݨی ہۄئی ہَے٬ کِئُںکِہ شراب اتے چِٹّے کارن نکھِدھّ ہۄئی جوانی نُۄں کۄئی آپݨی دھی دیݨ لئی تِیار نہِیں۔ کئی پِںڈّ گھر دی کڈھّی شراب اتے چِٹّے دی شرییام وِکری لئی پْرسِدھّ ہن۔ جدۄں وی نشِیاں کارن مارُۄ دُکھاںت واپردا ہَے تاں اِکّ وار ہِلجُل جِہی ہُںدّی ہَے۔ راج ستّا بھۄگ رہے آگُۄ پِیڑت پرِواراں کۄل مگرمچھّ دے ہںجھُّۄ کیردے ہن۔ ہر ترہاں دی مدد دا بھرۄسا دیݨ دے نال نال نشِیاں دا لکّ تۄڑن دا دائوا وی کر دِںدّے ہن۔ وِرۄدھی پارٹِییاں اُس واپرے مارُۄ دُکھاںت دا لاہا لَیںدِیاں پِیڑت پرِواراں نال ہمدردی دا پْرگٹاوا کرن دے نال نال اُنہاں لئی آرتھِک سہائِتا اتے پرِوار دے اِکّ مَیمبر لئی رُذگار دی مںگّ کردِیاں سرکار نُۄں بھںڈّݨ وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّدِییاں۔ اِںج نشِیاں دے مارُۄ دُکھاںت
بِکرم سِںگھّ گریوال سابکا مُکھّ اِںجِنِیئر لۄک نِرماݨ (بی.اَیںڈ.آر.) وِبھاگ پںجّاب 31 جنوری 2024 نُۄں آپݨا 101واں جنم دِن منائُݨ تۄں 15 دِن پہِلاں اِس فانی سںسّار نُۄں الوِدا کہِ گئے ہن۔
2023 وِچّ اُنہاں دا 100واں جنم دِن دھُۄم دھام نال پںجّاب اِںجِنِیئرِںگّ کالج چںڈِّیگڑھ وِکھے اِںجِنِیئرذ الُۄمنی نیں بِکرم سِںگھّ گریوال نُۄں بِہترِین ذِںدّگی دے 100 سال پُۄرے کرن لئی ’لائیِف ٹائیِم اچِیومَیںٹ اوارڈ‘ دے کے سنمانت کردِیاں تے منائُںدِیاں کِہا سی ‘’بِکرم سِںگھّ گریوال اِںجِنِیئرِںگّ جگت لئی رۄل ماڈل ہن۔ بِکرم سِںگھّ گریوال مَیکلاگن اِںجِینِیئرِںگّ کالج لاہَۄر دا ماݨ سن, جِنہاں دِیانتداری نال نَۄکری کردِیاں ذِںدّگی دے 10 دہاکِیاں دا لُتف لِیا ۔‘’
پںجّاب اجّ اِکّ اجِہے دَۄر وِچّۄں لںگھّ رِہا ہَے جِس وِچّ نشا سِرپھ کِسے اِکّ نَۄجوان دی تباہی نہِیں کر رِہا٬ سگۄں پُۄرے پرِواراں٬ پِںڈّاں اتے شہِراں دی سماجِک بِماری بݨ چُکّا ہَے۔ ہر رۄذ کِسے ناں کِسے گھر وِچّ کۄئی ماں آپݨے پُتّر دی اُڈِیک وِچّ بَیٹھی ہَے٬ کۄئی پِتا آپݨے پُتّر نُۄں سُدھارن دی آکھری کۄشِش کر رِہا ہَے اتے کۄئی پرِوار آپݨے چِراگ نُۄں گُیا کے ادھُۄرا رہِ گِیا ہَے۔ اِسے درد دے وِچکار مانسا دے نشا-وِرۄدھی کارکُن پروِںدّر سِںگھّ جھۄٹے دی ہتِّیا نیں سابت کر دِتّا ہَے کِہ نشِیاں دے وِرُدھّ اواذ اُٹھائُݨا وی پںجّاب وِچّ جان دیݨ والا کمّ بݨ سکدا ہَے۔
’کھِدّۄ‘ ناول پڑھ کے بشِیر بدر دا اِہ شِئر بڑی شِدّت نال یاد آ رِہا ہَے:
شُہرت کی بُلںدّی بھی اِک پل کا تماشا ہَے
جِس شاخ پے بَیٹھے ہۄ وۄہ ٹُۄٹ بھی سکتی ہَے۔
اِس شائِر نیں ’کھِدّۄ‘ دے سارے کتھانک نُۄں اِکۄ شِئر وِچ سمیٹ لِیا۔
پںجّاب وِدھان سبھا دے بجّٹ سَیشن وِچّ سنَۄر ہلکے نال سمبّںدھِّت راج ستا دی پارٹی دے وِدھائِک نیں پْرشن پُچھّ کے پںجّاب دے نشیڑِییاں تۄں ہمدردی پْراپت کرن دی اسپھل کۄشِش کِیتی ہَے۔ اُسدا پْرشن سی کِہ کی پںجّاب وِچّ اپھِیم دی کھیتی شُرُۄ کرن دی پںجّاب سرکار ولّۄں کۄئی تجوِیذ ہَے؟ اُسدے اِس پْرشن ’تے سدن دے مَیمبر کھُلّہکے ہسّے۔ سپِیکر ساہِب نیں مُسکرائُںدِیاں کھیتِیباڑی مںتّری نُۄں وِدھائِک دے ’اُسارُۄ‘ اتے ’لۄک ہِت‘ والے پْرشن دا جواب دیݨ لئی کِہا۔ مںتّری نیں سپشٹ کر دِتّا کِہ پںجّاب سرکار ولّۄں ہال دی گھڑی اجِہی کۄئی تجوِیذ نہِیں ہَے۔ سدن وِچّ اِس سوال-جواب ’تے سُۄجھوان پںجّابِییاں نیں چِںتّا دا پْرگٹاوا کردِیاں کِہا ہَے کِہ سدن وِچّ وِدھائِک دا اِہ پْرشن نشِیاں کارن سِوِیاں دی پْرچںڈّ ہۄئی ہوا نُۄں مٹھّا کرن دا یتن نہِیں سی٬ سگۄں اِس ترہاں دا کۄجھا یتن سی٬ جِویں کُہاڑا درخت دی سُکھّساںد پُچھّݨ دا ناٹک کر رِہا ہۄوے۔ کِنّا چںگّا ہُںدّا جیکر وِدھائِک پںجّاب وِچّ بیراں واںگ جھڑ رہی جوانی دی چِںتّا دا پْرگٹاوا کردا٬ مُکھّ مںتّری نُۄں 2022 دِییاں چۄݨاں وِچّ تِنّ مہِینِیاں دے اںدّر اںدّر نشا کھتم کرن دا وائدا چیتے کروائُںدا۔ سِوِیاں اںدّر نشِیاں کارن ودھ رہی بھِیڑ نُۄں ٹھلّہ پائُݨ لئی کۄئی ٹھۄس
پُرتان سمیں مانسا نُۄں پںجّاب دا سبھ تۄں ودھیرے پچھڑِیا ہۄئِیا اِلاکا کِہا جاںدا سی پْرںتُّۄ ورتمان سمیں اِس اِلاکے نُۄں پتّرکاراں٬ سماج سیوکاں٬ ساہِتکاراں٬ کلاکاراں٬ گِیت سںگِّیت دے پْریمِییاں اتے گائِکاں دی نرسری وی کِہا جا سکدا ہَے۔
پںجّاب دے گِیت سںگِّیت اتے گائِکی دے امِیر سبھِئچار دی سامبھ سمبھّال کرن والا اشۄک باںسل وی مانسا نال سمبّںدھّت ہَے۔ سرسری نِگاہ مارِیاں اُہ اِک پہِلوان لگّدا ہَے پْرںتُّۄ اسل وِچّ اشۄک باںسل مانسا٬ کلاتمِک کلاواں دا مُدّئی تے سِدک دِلی والا پْرتِبھاوان سںگِّیت پْریمی ہَے۔ جِس دے رگ-رگ وِچّ سںگِّیت سمۄئِیا ہۄئِیا ہَے۔ جِویں تُۄمبی دی تار نُۄں ٹُݨکائِیاں لَے مئی سںگِّیت نِکلدا ہَے٬ اُسے ترہاں اشۄک باںسل مانسا نال وِچار وٹاںدرا کرن سمیں اُس دی آواذ سںگِّیت دی مہِک دِںدّی ہَے۔ گِیتکاراں تے گائِکاں دِییاں رچناواں دے سمیں٬ ستھان اتے اُنہاں دِییاں سرگرمِییاں اشۄک باںسل مانسا دے دِماگی کمپِّئۄُٹر وِچّ بھرِییاں پئیِیاں ہن٬ جِنہاں نُۄں کماںڈ دیݨ دی لۄڑ ہَے تے آپ مُہارے جاݨکاری سںگِّیتک دھُناں وِچّ مُہئیِّیا ہۄݨ لگّ جاںدی ہَے۔
اجّ دا یُگ وِگِیان٬ تکنِیک اتے وِشوِیکرن دا یُگ ہَے۔ ہر پاسے ترکّی دِییاں گلّاں ہۄ رہِییاں ہن۔ دیش ہۄوے جاں سُۄبا٬ شہِر ہۄوے جاں پِںڈّ؛ سبھ تھاںئیِں وِکاس دے نائرے گُۄںج رہے ہن۔ پر اِسے وِکاس دی دَۄڑ وِچّ کِتے اسِیں آپݨی سبھِّیاچارک پچھاݨ تۄں تاں نہِیں ٹُٹّ رہے؟ اِہ سوال اجّ ہر چِںتّنشِیل وِئکتی دے من وِچّ اُٹھّݨا لاذمی ہَے۔ وِکاس ذرُۄری٬ پْرںتُّۄ کِیمت؟ کۄئی شکّ نہِیں کِہ آدھُنِکتا نیں ساڈے جِیون نُۄں سُکھالا بݨائِیا ہَے۔ مۄبائِل پھۄن٬ اِںٹرنَیٹّ٬ آنلائیِن سِکھِّیا٬ ڈِجِٹل سیواواں؛ اِہ سبھ کُجھ اجّ ساڈی ذرُۄرت بݨ چُکّے ہن۔ پںجّاب وی اِس دَۄڑ وِچّ پِچھّے نہِیں رِہا۔ کھیتی وِچّ مشِینِیکرن٬ سِکھِّیا دا پسار٬ نَۄجواناں دا وِدیشاں وِچّ رُذگار؛ اِہ سبھ وِکاس دِییاں نِشانِییاں ہن۔
پِچھلے دِنِیں مَینُۄں دۄںہ تھاواں ’تے اِکّۄ دِن جاݨ دا مَۄکا مِلِیا۔ پہِلی تھاں ’تے جا کے مانسِک نُۄں سکُۄن وی مِلِیا اتے سِجدا کرن لئی سِر وی جھُک گِیا۔ دُۄجی تھاں ’تے جاݨ اُپرںتّ من ڈاڈھا ہی پْریشان ہۄئِیا۔ اچّوی جِہی مہِسُۄس کِیتی٬ پر واپسی ’تے اُس تھاں دے گیٹ ’تے کھڑۄکے سکُۄن دے پل وی ہِسّے آئے۔ لگدا سی جِویں رام رَۄلھے اتے کنّ پاڑویں شۄر دے اِکّ کھُۄںجے وِچّ کۄئی پرِییاں دی بات پا رِہا ہۄوے۔
30 مارچ 2024 نُۄں مَینُۄں دۄ الگّ الگّ تھاواں ’تے ہۄ رہے سماگماں وِچّ جاݨ لئی ستِکار بھرِیا سدّا مِلِیا۔ پہِلا سدّا آل اِںڈِییا پِںگّلواڑا سُسائِٹی دی سںگّرُۄر شاخا دے پْربںدھّکاں ولّۄں شاخا دے 24ویں ستھاپنا دِوس وِچّ شامل ہۄݨ لئی سی اتے دُۄجا سدّا کالج وِچّ پْرۄپھَیسر وجۄں سیوا کر رہی دھِییاں ورگی رمن دے سںگّرُۄر تۄں پںدّراں کِلۄمِیٹر دُۄر پَیلیس وِچّ ہۄ رہی اُس دی شادی وِچّ شامل ہۄݨ دا سی۔
یادوِںدّر سِںگھّ بھُلّر نیں ہُݨ تکّ وارتک دِییاں پںجّ پُستکاں پںجّابی ماں بۄلی دی جھۄلی وِچّ پائیِیاں ہن٬ جِنہاں وِچّ دۄ سپھرنامے٬ یاترا سْری ہیمکُںٹّ ساہِب تے یاترا سْری ہذُۄر ساہِب٬ چُپّاں تِڑک پئیِیاں٬ جِںدّ دیش دے لیکھے اتے اِک بال سںگّْرہِ بال وںڈّݨ خُشبۄیاں شامل ہن۔ ’منہُ کُسُدھا کالِییا‘ چھیوِیں پُستک تے اُس دا پلیٹھا ناول ہَے۔ اِس ناول دا وِشا ڈیرِیاں وِچّ ہۄ رہے کُکرما سمبّںدھّی ہَے۔ گُرباݨی دے شبد:
گلی اسی چںگِّییا آچاری بُرِییاہ۔۔
منہُ کُسُدھا کالِییا باہِر چِٹوِییاہ۔۔
تیرے مہِلاں دے وِچّ-وِچّ وے٬ بابل ڈۄلا نہِیںئۄں لںگھّدا …
بابل میرا دیساں دا راجا٬ کۄئی نِںدّکے ناں جاوے …
تُۄں کِئۄں رۄویں بابل وے٬ جگّ ہُںدّڑی آئی …
بچِّیاں دی سپھلتا لئی اںکّاں دے نال رُچی٬ سِہت اتے مانسِک کھُشی وی بہُت ذرُۄری ہَے۔ اجۄکا یُگ مُکابلے اتے تیذی دا یُگ ہَے۔ سارے ماپے آپݨے بچِّیاں نُۄں پڑھائی وِچّ اگّے٬ جِیون وِچّ سپھل اتے سماج وِچّ ماݨیۄگ ستھان ’تے دیکھݨا چاہُںدّے ہن۔ اِسے کارن بچِّیاں اُتّے چںگّے اںکّ ہاسل کرن٬ مکابلیباذی پْرِیکھِیاواں دی تِیاری کرن اتے بھوِکھّ وِچّ اُچّے اہُدے پْراپت کرن دا دباء لگاتار ودھ رِہا ہَے۔ اِس دَۄران کئی وار کھیڈاں٬ ارام٬ رچناتمکتا اتے بچِّیاں دی آپݨی رُچی نُۄں اݨڈِٹھّا کر دِتّا جاںدا ہَے۔ وِدواناں دا منّݨا ہَے کِہ بچّے دا سروپکھّی وِکاس کیول کِتابی پڑھائی نال سمبھّو نہِیں؛ سِکھِّیا دے نال نال کھیڈاں٬ سبھِّیاچارک گتِیوِدھِییاں٬ نَیتِک مُلّ اتے جِیون-جاچ وی بچّے دی شکھسِیئت نِرماݨ وِچّ اہِم بھُۄمِکا نِبھائُںدے ہن۔ گھر اتے سکُۄل دا ماہَۄل بچّے دی سۄچ٬ آدتاں اتے بھوِکھّی دِشا اُتّے ڈُۄںگھا پْربھاو پائُںدے ہن۔
ڈا. گُربخش بھںڈّال کچّے تے پکّے دۄہاں ترہاں دے راہاں دا ’پاںدھی‘ ہَے۔ اُس دا اِہ سفر بِیاس درِیا دے کںڈھّے وسّے پِںڈّ بھںڈّال بیٹ تۄں آرمبھّ ہُںدّا ہَے۔ اِہ لمّا سفر دھالِیوال بیٹ٬ کپُۄرتھلا٬ جلںدھّر٬ گُرُۄسر سُدھار تے گُرُۄ کی کاںشی دا ’کچّا رستا‘ تَیء کرکے ہُشِیارپُر دی ’پکّی سڑک‘ تۄں ہُںدّا ہۄئِیا مُڑ کپُۄرتھلا جِتھّے اُہ 1970’وِیاں وِچّ ’پرَیپّ‘ (پْری-یُۄنِیورسِٹی) تۄں بی.اَیسّ. سی. تکّ وِدِیارتھی رِہا ہَے٬ وِچ وِدِیارتھِییاں نُۄں پھِذِکس پڑھائُݨ تۄں بائد کنیڈا دا ’ہوائی مارگ‘ پھڑھدا ہَے۔ 2003 وِچ کَینیڈا پہُںچّ برَیمپٹن دِییاں اخباراں ’پرواسی‘ تے ’کَینیڈِیئن پںجّابی پۄسٹ‘ وِچّ کمّ کرکے تھۄڑھا جِہا ساہ لَیݨ تۄں بائد لمّیں سفر دا اِہ ’پاںدھی‘ 2015 وِچ امرِیکا دے شہِر کلِیولَیںڈ نُۄں چلّ پَیںدا ہَے اتے اُتھّے اُڈِیک رہی کلِیولَیںڈ سٹیٹ یُۄنِیورسِٹی ’چ 40 سال بائد یُۄنِیورسِٹی دے وِدِیارتھِییاں نُۄں پڑھائُݨ دا آپݨا سُنہِری سُپنا پُۄرا کردا ہَے۔
بھارت دی اذادی دی لڑائی دے اِتِہاس وِچّ شہِید-اے-آذم بھگت سِںگھّ دا نام امر شہِیداں دی کتار وِچّ سبھ تۄں اُچّا ستھان رکھّدا ہَے۔ اُہ سِرپھ اِکّ بہادر کْراںتِیکاری ہی نہِیں سن٬ سگۄں دُۄردرشی چِںتّک٬ ترکشِیل لیکھک٬ سماجوادی وِچاردھارا دے سمرتھک اتے نَۄجواناں دے پْریرݨاشْرۄت وی سن۔ اُنہاں دا جِیون دیش دی اذادی٬ سماجِک برابری اتے منُکھّی مریادا لئی کِیتے گئے ادبھُت تِیاگ دی گاتھا ہَے۔
نشِیاں کارن لۄکاں دی ہالت ککھّۄں ہَۄلی اتے پاݨِیئۄں پتلی ہۄ گئی ہَے۔ پںجّاب دے پِںڈّے ’تے پئی نشِیاں رُۄپی گرد نیں رںگّلے پںجّاب دی وِلکھّݨتا نُۄں ہی گْرہِݨ لا دِتّا ہَے۔ پںجّاب دی اںدّاذن تِنّ کرۄڑ دی آبادی وِچّۄں 68.84% لۄک پِںڈّاں وِچّ رہِںدّے ہن۔ پِںڈّاں وِچّ تھاں تھاں کھُلّہے شراب دے ٹھیکِیاں نیں جِتھّے لۄکاں دی آرتھِکتا نُۄں بُری ترہاں کھۄرا لائِیا ہَے٬ اُتھّے ہی لُٹّاں-کھۄہاں٬ ٹھگِّییاں٬ نجائِذ کبذِیاں٬ بلاتکاراں٬ کتل اتے گھراں اںدّر بَیٹھِیاں ’تے ہی چلّ رہے ہتھِیاراں نیں پںجّابِییاں نُۄں ہِںسّک٬ جھُۄٹھے اتے شرارتی بݨاکے رکھّ دِتّا ہَے۔
کئی سالاں تۄں کَینیڈا وِچّ رہِںدِّیاں ہتھلی پُستک ’میرے پِتا دی کُرسی: پاکِستان دی یاترا‘ دی لیکھِکا رجوںتّ کَۄر سںدھُّۄ نُۄں آرتھِک تںگّی والا تاں کۄئی مسلا نہِیں سی اتے کَینیڈا دی ناگرِک ہۄݨ کرکے ناں ہی پاکِستان دا پاسپۄرٹ پْراپت کرن وِچّ کۄئی دِکّت سی۔ اُنہاں دے پتی-دیو اُگھّے پںجّابی لیکھک ڈا. ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ اِس تۄں پہِلاں دۄ وار اِکلّے ہی پاکِستان جا وی آئے سن۔ اُہ آپݨی شرِیکے-ہیات رجوںتّ کَۄر نُۄں نال نہِیں سن لَے کے گئے٬ جِسدا اِس لیکھِکا نُۄں ڈاہڈا گِلہا وی ہَے۔ ’بہانا‘ پہِلی وار 2001 وِچّ فکھر ذماں ولّۄں لاہَۄر وِچّ کروائی گئی اُنہاں ولّۄں پہِلی آلمی پںجّابی کانفرںسّ وِچّ لیکھکاں نُۄں آپݨِییاں پتنِییاں نُۄں نال ناں لِجاݨ دا اتے پھِر دُۄسری وار ہرنیک سِںگھّ گھڑُۄںیاں ولّۄں کیول اُنہاں دا آپݨا (ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ دا) ہی پاسپۄرٹ مںگّے جاݨ دا سی۔
کُدرت نال کھِلواڑ کرنا منُکھّتا لئی سبھ تۄں وڈّی بھُلّ سابت ہۄ رہی ہَے۔ پِچھلے کُجھ سالاں وِچّ واپرِییاں کُدرتی آپھتاں-بھاری ہڑھ٬ بھِیانک گرمی دِییاں لہِراں٬ اچانک آئُݨ والے تُپھان اتے سۄکے سانُۄں سپشٹ سںدّیش دے رہے ہن کِہ جیکر اسِیں ہُݨ ناں جاگے تاں آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں لئی دھرتی رہِݨیۄگ نہِیں بچیگی۔
ہڑھاں دا کہِر: پںجّاب تۄں نِپال تکّ
2025 وِچّ بھارت نیں 334 دِناں وِچّۄں 331 دِن کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ اتّ دِییاں مَۄسمی گھٹناواں دا ساہمݨا کِیتا٬ جِس نال 4, 419 لۄکاں دی مَۄت ہۄئی اتے 17.4 مِلِیئن
گلّ ستمبّر 2020 دی ہَے۔ اُنہاں دِناں وِچّ مَیں سںگّرُۄر دے نشا چھڑائۄُ کیںدر دے نِردیشک وجۄں کمّ کر رِہا سی۔ نشئی مرِیذاں نُۄں ذِںدّگی دے کھلنائِک نہِیں سگۄں پِیڑت سمجھدِیاں اُہناں نُۄں دُیا اتے دوائی دے سُمیل نال مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ دے ہر سمبھّو یتن کِیتے جاںدے سن۔ دھرم٬ ساہِت اتے کِرت دے سںکّلپ نال جۄڑن کارن سارتھک نتِیجے ساہمݨے وی آ رہے سن۔ پںجّاب دے وکھّ-وکھّ ذِلہِیاں دے نال-نال گُیاںڈھی پْراںتاں دے نشئی مرِیذاں نیں وی نشا مُکت ہۄݨ لئی اِس نشا چھُڑائۄ کیںدر دی ڈھۄئی لئی ہۄئی سی۔ شام نُۄں ہر رۄذ یۄگا٬ مَیڈِیٹیشن اتے کَۄںسلِںگّ دی ذِمّیوا