اجۄکے سمیں دی سبھ تۄں کَۄڑی سچائی اِہ ہَے کِہ اِنسان جانوراں نال بھاوُک مۄہ پْریم تاں ودھا رِہا ہَے پر آپݨے ماپِیاں دی سیوا-سمبھّال تۄں مُۄںہ مۄڑ رِہا ہَے۔ اِہ سِرپھ نِجّی پسںدّ دا ماملا نہِیں٬ سگۄں ساڈِییاں سماجِک کدراں-کِیمتاں وِچّ آئے کھترناک بدلاء دا سںکّیت ہَے۔

پِیار دی دِشا بدل رہی ہَے

کھۄجاں اتے سماجِک ادھِئَن دسّدے ہن کِہ پچھّمی سماجاں سمیت دُنِییا بھر وِچّ اِنسان اتے پالتُۄ جانوراں وِچکار بھاوُک بںدھّن مذبُۄت ہۄ رِہا ہَے۔ چھۄٹے پرِوار٬ ودھ رہی اُمر٬ رِشتِیاں وِچّ تݨاء اتے سماجِک اِکلّیپن دے کارن لۄک آپݨی بھاوُک لۄڑ پُۄری کرن لئی پالتُۄ جانوراں ولّ رُکھ کر رہے ہن۔ بھارت وِچّ وی پالتُۄ جانوراں نُۄں “پرِوار دا مَیمبر” سمجھݨ دا رُجھان تیذی نال ودھِیا ہَے۔ مِیڈِییا٬ اُپبھۄگتا رُجھاناں اتے سۄشل مِیڈِییا نیں اِس نُۄں ہۄر ہُلارا دِتّا ہَے۔

ماپِیاں دی سیوا: بیپرواہی دا ساہمݨا

دُۄجے پاسے٬ بھارت اتے کھاس کرکے پںجّاب وِچّ بذُرگاں دی دیکھبھال نال جُڑِییاں چُݨَۄتِییاں چِںتّاجنک ہدّ تک ودھ رہِییاں ہن۔ CRRID, چںڈِّیگڑھ دُیارا UNFPA لئی کِیتے گئے ادھِئَن انُسار پںجّاب وِچّ لگبھگ 11% بذُرگ (60 سال تۄں ودھّ) کِسے ناں کِسے ترہاں دے دُروِوہار دا شِکار ہن۔

NITI Aayog دی رِپۄرٹ (2024) انُسار بھارت وِچّ گھٹّۄ-گھٹّ 5% بذُرگ سرِیرک٬ مانسِک٬ جاں آرتھِک دُروِوہار دا ساہمݨا کردے ہن۔ HelpAge India دی 2023 رِپۄرٹ انُسار بذُرگ اَۄرتاں وِچّ دُروِوہار دے ماملِیاں وِچّ 16% وادھا درج کِیتا گِیا ہَے۔

CRRID ادھِئَن انُسار٬ پںجّاب وِچّ 6% بذُرگاں نیں پرِوار وِچّ بۄل-باݨی دُروِوہار اتے 2% تۄں گھٹّ نیں سرِیرک جاں آرتھِک دُروِوہار دا ساہمݨا کِیتا۔ پیںڈُۄ کھیتراں وِچّ بذُرگاں دی ستھِتی ہۄر ناذک ہَے٬ کِئُںکِہ بھارت وِچّ 71% بذُرگ پیںڈُۄ کھیتراں وِچّ رہِںدّے ہن٬ جِتھّے آمدن دی اسُرکھِّیا اتے سِہت سیواواں دی کمی کارن تْرِسکار دا کھترا ودھ جاںدا ہَے۔

کِئۄں واپر رِہا ہَے اِہ بدلاء؟

ماہراں انُسار اِس بدلاء پِچھّے کئی گہِرے سماجِک اتے آرتھِک کارن ہن:

• شہِرِیکرن اتے پرواس: نَۄجوان پِیڑھی رُذگار لئی وڈّے شہِراں جاں وِدیش چلی جاںدی ہَے٬ جِس نال ماپے اِکلّیپن دے ہنیرے وِچّ دھکّے جاںدے ہن۔

• نِئۄُکلِیئر پرِوار: ساںجھے پرِوار دی تھاں چھۄٹے پرِواراں نیں لَے لئی ہَے٬ جِس نال بذُرگاں دی دیکھبھال مُشکِل اتے اکسر نذرئںدّاذ ہۄ گئی ہَے۔

• آرتھِک دباء: مہِںگّائی اتے جِیون-شَیلی دے کھرچے ودھݨ نال لۄک ماپِیاں دی دیکھبھال ’تے گھٹّ سماں اتے پَیسا کھرچ کر پا رہے ہن۔

• بھاوُک وِکلپ: پالتُۄ جانور بِناں شرت پِیار دِںدّے ہن اتے اُنہاں تۄں کۄئی جوابی اُمِید نہِیں ہُںدّی٬ جدکِہ منُکھّی رِشتے جٹِل٬ مںگّاں بھرپُۄر اتے اکسر تݨائپُۄرن ہۄ گئے ہن۔

سماجِک پْربھاو: چِںتّاجنک ستھِتی۔ اِہ رُجھان سِرپھ نِجّی پدھّر ’تے نہِیں٬ سگۄں سماجِک پدھّر ’تے وی چِںتّاجنک ہَے:

• بذُرگاں وِچّ اِکلّاپن٬ مانسِک تݨاء٬ اُداسی اتے سِہت سمسِّیاواں ودھ رہِییاں ہن۔

• پرِوارک کدراں-کِیمتاں کمذۄر ہۄ رہِییاں ہن٬ جِسدا اسر آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں ’تے وی پویگا اتے اِکّ اجِہا چکّر بݨیگا جِتھّے بچّے وی آپݨے ماپِیاں نُۄں تْرِسکارتا دا شِکار بݨائُݨگے۔

• سرکار اُتّے بذُرگاں دی دیکھبھال دا بۄجھ ودھ رِہا ہَے٬ کِئُںکِہ پرِوار آپݨی ذِمّیواری تۄں مُۄںہ مۄڑ رہے ہن۔

کی ہلّ ہۄ سکدا ہَے؟

اِس سمسِّیا دا ہلّ سِرپھ کانُۄن جاں سرکاری یۄجناواں نال نہِیں٬ سگۄں سماجِک جاگرُۄکتا اتے نَیتِک جاگرُۄکتا نال ہی سمبھّو ہَے۔

• سِکھِّیا اتے جاگرُۄکتا: سکُۄلاں٬ کالجاں اتے سماجِک سںسّتھاواں راہِیں بذُرگاں پْرتی ستِکار اتے سیوا دی بھاونا پَیدا کِیتی جاوے۔ نَیتِک سِکھِّیا نُۄں پاٹھ-پُستکاں دا انِکھّڑواں اںگّ بݨائِیا جاوے۔

• پرِوارک ذِمّیواری: نَۄجوان پِیڑھی نُۄں سمجھݨا چاہِیدا ہَے کِہ ماپِیاں دی سیوا سِرپھ پھرذ نہِیں٬ سگۄں اِکّ پوِتّر رِشتا اتے منُکھّی دھرم دی پرکھ ہَے۔

• سماجِک سہائِتا: ستھانک پدھّر ’تے بذُرگاں لئی سہائِتا سمُۄہ٬ دِن-کیںدر٬ سِہت سیواواں اتے منۄرںجّن کیںدر وِکسِت کِیتے جاݨ تاں جۄ اُہ اِکلّیپن دا شِکار ناں ہۄݨ۔

• سںتُّلِت پِیار: جانوراں نال پِیار کرنا گلت نہِیں٬ پر اِہ پِیار منُکھّی رِشتِیاں٬ کھاس کرکے ماپِیاں پْرتی پھرذاں دی تھاں نہِیں لَے سکدا۔ سانُۄں آپݨے پِیار اتے دیکھبھال نُۄں سںتُّلِت کرنا سِکھّݨا ہۄویگا۔

سِٹّا: سمیں دی مںگّ

اجۄکا سماں تکنِیکی ترکّی٬ آرتھِک سُدھار اتے وِگِیانک اُپلبدھِییاں دا ہَے٬ پر جیکر اسِیں آپݨِییاں مُۄل کدراں-کِیمتاں بھُلّ گئے تاں اِہ ترکّی ادھُۄری اتے نِرارتھک ہَے۔ جانوراں نال پِیار کرنا منُکھّتا دی نِشانی ہَے٬ پر ماپِیاں دی سیوا کرنا منُکھّ دھرم دی پرکھ ہَے۔

سانُۄں اِس مُشکِل ستھِتی نُۄں سمجھݨا ہۄویگا اتے آپݨے ماپِیاں نُۄں اُہ پِیار٬ ستِکار اتے دیکھبھال دیݨی ہۄویگی٬ جِسدے اُہ ہکّدار ہن۔ یاد رکھّۄ٬ اجّ تُسِیں جۄ کر رہے ہۄ٬ کلّہ تُہاڈے بچّے وی اُہی کرنگے۔ آئۄ٬ اسِیں اِکّ اجِہا سماج بݨائیِئے جِتھّے جانوراں دا پِیار اتے ماپِیاں دی سیوا٬ دۄویں سہی سںتُّلن وِچّ ہۄݨ۔

*    *    *    *    *