सितम्बर 22, 2026

writingDetail.created_by
By: सुखजीत सिंघ चहिल

कुदरत दी आखरी चितावणी: जागो नहीं तां बहुत देर हो जावेगी!

कुदरत नाल खिलवाड़ करना मनुख्खता लई सभ तों वड्डी भुल्ल साबत हो रही है। पिछले कुझ सालां विच्च वापरीआं कुदरती आफतां-भारी हहड़, भिआनक गरमी दीआं लहिरां, अचानक आउण वाले तुफान अते सोके सानूं सपशट संदेश दे रहे हन कि जेकर असीं हुण नां जागे तां आउण वालीआं पीहड़ीआं लई धरती रहिणयोग नहीं बचेगी।

हहड़ां दा कहिर: पंजाब तों निपाल तक्क

2025 विच्च भारत नें 334 दिनां विच्चों 331 दिन किसे नां किसे रूप विच्च अत्त दीआं मौसमी घटनावां दा साहमणा कीता, जिस नाल 4, 419 लोकां दी मौत होई अते 17.4 मिलीअन हैकटेअर फसली ज़मीन प्रभावित होई। पंजाब खास करके बुरी तरहां प्रभावित होइआ, जित्थे रावी, सतलुज अते चनाब दरिआवां विच्च आए हहड़ नें हज़ारां हैकटेअर फसलां नूं तबाह कर दित्ता।

2026 विच्च निपाल अते तिब्बत विच्च आए भिआनक हहड़ां नें लगभग 1400 तों वध्ध लोकां दी जान लै लई अते लगभग 5800 दे करीब लोक अजे तक गुंम हन, जो हिमाली खेतर विच्च वातावरण तबदीली दे वधदे खतरे दा संकेत है। पाकिसतान दे पंजाब सूबे विच्च वी भारी मींह अते हहड़ां कारन लगभग 300 दे करीब लोक मारे गए अते लख्खां लोक प्रभावित होए। विगिआनीआं दा कहिणा है कि उत्तरी पाकिसतान अते उत्तर-पछ्छमी भारत विच्च मींह दे पैटरन हुण पहिलां नालों किते वध्ध भिआनक हो गए हन।

गलोबल पध्धर ’ते आफतां

एशीआ विच्च मौतां दा बोझ सभ तों वध्ध है, अफरीका जैविक अते जलवायू खतरिआं दा साहमणा कर रिहा है, यूरप गरमी दीआं लहिरां कारन मौतां दा शिकार है अते अमरीका जंगलां दीआं अग्गां अते तूफानां कारन भारी आरथिक नुकसान झल्ल रिहा है। छोटे टापू वाले विकासशील देश (SIDS) अचानक जलवायू घटनावां लई सभ तों वध्ध संवेदनशील हन।

कुदरत नाल खिलवाड़ दे मुख्ख कारन

• जंगलां दी कटाई: वड्डे पध्धर ’ते रुख्ख कट्टण नाल मिट्टी दा कटाअ वधिआ है अते कुदरती कारबन सिंक घटे हन।

• फौसिल फिऊल दा वधदा इसतेमाल: कोइला, पैटरोल अते गैस दे जलण नाल ग्रीनहाऊस गैसां दा उतसरजन वधिआ है।

• शहिरीकरन अते कुदरती अबादी दा विनाश: दरिआई किनारिआं अते जंगलाती खेतरां नूं शहिरां अते खेतीबाड़ी लई वरतिआ जा रिहा है।

• पलासटिक प्रदूशण: इक्क वार वरतणा पलासटिक दा वधदा इसतेमाल समुंदरां अते धरती नूं प्रदूशित कर रिहा है।

• खेतीबाड़ी विच्च रसाइणां दा वधदा इसतेमाल: कीटनाशक अते रसाइणिक खादां मिट्टी अते पाणी नूं ज़हिरीला बणा रहीआं हन।

हल्ल: किवें रोकीए कुदरत नाल खिलवाड़?

विअकतीगत पध्धर ’ते असीं की कर सकदे हां?

• ऊरजा दी बच्चत: घरां विच्च LED बलब लाओ, जदों वरतों नां हो रही होवे, उदों बिजली दे उपकरन बंद करो अते घट्ट ऊरजा उत्ते चल्लण वाले साधन खरीदो।

• टरांसपोरट विच्च बदलाअ: साईकल चलाओ, पैदल चल्लो, सरवजनक टरांसपोरट वरतो, जां कारपूलिंग करो।

• पलासटिक घटाओ: इक्क वार पलासटिक दी वरतों करनी छड्डो, दुबारा वरतों वालीआं बोतलां अते बैग वरतो, अते “Refuse, Reduce, Reuse, Recycle” दे सिधांत नूं अपणाओ।

• भोजन विच्च बदलाअ: खाणे दी बरबादी घटाओ अते बच्चे होए भोजन दी रूड़ी बणाओ।

• पाणी दी संभाल: नहाउण, बरतन धोण अते बागबानी विच्च पाणी दी बच्चत करो।

• रुख्ख लाओ: आपणे घर, सकूल जां कमिउनिटी विच्च रुख्ख लाओ अते उनहां दी देखभाल करो।

कमिउनिटी अते संसथागत पध्धर ’ते की करना चाहीदा है?

• सफाई अते रुख्ख लाउण मुहिंमां: मुहल्ले पध्धर ’ते सफाई मुहिंमां अते वातावरण दिवस मनाओ।

• कमिउनिटी गारडन: सथानक पध्धर ’ते खेतीबाड़ी बाग बणाओ जो ताज़ा उतपाद मुहईआ करवाउण अते खाणे दी ढोआ-ढुआई नूं घटाउण।

• सकूलां अते कालजां विच्च जागरूकता: विदिआरथीआं नूं वातावरण तबदीली, पाणी दी संभाल अते कचरा प्रबंधन बारे सिख्खिआ दिओ।

• नविआउणयोग ऊरजा नूं हुलारा: सोलर अते हवा ऊरजा दी वरतों नूं हल्लाशेरी दिओ।

सरकारी पध्धर ’ते की कदम चुक्के जाणे चाहीदे हन?

• कठोर वातावरण कानूंन: जंगल कटाई, पलासटिक प्रदूशण अते ग्रीनहाऊस गैस उतसरजन ’ते कठोर पाबंदीआं लाओ।

• हरी तकनीक नूं सबसिडी: सोलर पैनल, इलैकट्रिक वाहन अते ऊरजा-कुशल उपकरनां ’ते सबसिडी दिओ।

• सरवजनिक टरांसपोरट दा विसथार: बस्सां, मैटरो अते रेल सेवावां नूं वधाओ तां कि लोक निज्जी वाहनां ’ते निरभरता घटा सकण।

• डिज़ासटर मैनेजमैंट: हहड़, सोके अते होर कुदरती आफतां लई मज़बूत प्रबंधन प्रणाली बणाओ।

• कारबन टैकस. उच्च उतसरजन वालीआं गड्डीआं अते उदयोगां ’ते कारबन टैकस लगाओ।

सिट्टा: हुणे जागण दी लोड़

कुदरत नें सानूं बेपनाह दौलत दित्ती है, पर असीं इसदे नाल खिलवाड़ करके आपणे ही भविख्ख नूं खतरे विच्च पा रहे हां। 2025-26 दीआं घटनावां सपशट करदीआं हन कि “सधारन” मौसम दा समां हुण बहुत घट्ट बचिआ है। हर विअकती, हर परिवार, हर सकूल अते हर सरकार नूं मिल के इस संकट दा मुकाबला करना होवेगा।

* * * * *