کُدرت نال کھِلواڑ کرنا منُکھّتا لئی سبھ تۄں وڈّی بھُلّ سابت ہۄ رہی ہَے۔ پِچھلے کُجھ سالاں وِچّ واپرِییاں کُدرتی آپھتاں-بھاری ہڑھ٬ بھِیانک گرمی دِییاں لہِراں٬ اچانک آئُݨ والے تُپھان اتے سۄکے سانُۄں سپشٹ سںدّیش دے رہے ہن کِہ جیکر اسِیں ہُݨ ناں جاگے تاں آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں لئی دھرتی رہِݨیۄگ نہِیں بچیگی۔

ہڑھاں دا کہِر: پںجّاب تۄں نِپال تکّ

2025 وِچّ بھارت نیں 334 دِناں وِچّۄں 331 دِن کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ اتّ دِییاں مَۄسمی گھٹناواں دا ساہمݨا کِیتا٬ جِس نال 4, 419 لۄکاں دی مَۄت ہۄئی اتے 17.4 مِلِیئن ہَیکٹیئر پھسلی ذمِین پْربھاوِت ہۄئی۔ پںجّاب کھاس کرکے بُری ترہاں پْربھاوِت ہۄئِیا٬ جِتھّے راوی٬ ستلُج اتے چناب درِیاواں وِچّ آئے ہڑھ نیں ہذاراں ہَیکٹیئر پھسلاں نُۄں تباہ کر دِتّا۔

2026 وِچّ نِپال اتے تِبّت وِچّ آئے بھِیانک ہڑھاں نیں لگبھگ 1400 تۄں ودھّ لۄکاں دی جان لَے لئی اتے لگبھگ 5800 دے کرِیب لۄک اجے تک گُمّ ہن٬ جۄ ہِمالی کھیتر وِچّ واتاورݨ تبدِیلی دے ودھدے کھترے دا سںکّیت ہَے۔ پاکِستان دے پںجّاب سُۄبے وِچّ وی بھاری مِیںہ اتے ہڑھاں کارن لگبھگ 300 دے کرِیب لۄک مارے گئے اتے لکھّاں لۄک پْربھاوِت ہۄئے۔ وِگِیانِییاں دا کہِݨا ہَے کِہ اُتّری پاکِستان اتے اُتّر-پچھّمی بھارت وِچّ مِیںہ دے پَیٹرن ہُݨ پہِلاں نالۄں کِتے ودھّ بھِیانک ہۄ گئے ہن۔

گلۄبل پدھّر ’تے آپھتاں

ایشِییا وِچّ مَۄتاں دا بۄجھ سبھ تۄں ودھّ ہَے٬ اپھرِیکا جَیوِک اتے جلوایُۄ کھترِیاں دا ساہمݨا کر رِہا ہَے٬ یُۄرپ گرمی دِییاں لہِراں کارن مَۄتاں دا شِکار ہَے اتے امرِیکا جںگّلاں دِییاں اگّاں اتے تُۄپھاناں کارن بھاری آرتھِک نُکسان جھلّ رِہا ہَے۔ چھۄٹے ٹاپُۄ والے وِکاسشِیل دیش (SIDS) اچانک جلوایُۄ گھٹناواں لئی سبھ تۄں ودھّ سںوّیدنشِیل ہن۔

کُدرت نال کھِلواڑ دے مُکھّ کارن

• جںگّلاں دی کٹائی: وڈّے پدھّر ’تے رُکھّ کٹّݨ نال مِٹّی دا کٹاء ودھِیا ہَے اتے کُدرتی کاربن سِںکّ گھٹے ہن۔

• پھَۄسِل پھِئۄُل دا ودھدا اِستیمال: کۄئِلا٬ پَیٹرۄل اتے گَیس دے جلݨ نال گْرِینہائۄُس گَیساں دا اُتسرجن ودھِیا ہَے۔

• شہِرِیکرن اتے کُدرتی ابادی دا وِناش: درِیائی کِنارِیاں اتے جںگّلاتی کھیتراں نُۄں شہِراں اتے کھیتِیباڑی لئی ورتِیا جا رِہا ہَے۔

• پلاسٹِک پْردُۄشݨ: اِکّ وار ورتݨا پلاسٹِک دا ودھدا اِستیمال سمُںدّراں اتے دھرتی نُۄں پْردُۄشِت کر رِہا ہَے۔

• کھیتِیباڑی وِچّ رسائِݨاں دا ودھدا اِستیمال: کِیٹناشک اتے رسائِݨِک کھاداں مِٹّی اتے پاݨی نُۄں ذہِرِیلا بݨا رہِییاں ہن۔

ہلّ: کِویں رۄکِیئے کُدرت نال کھِلواڑ؟

وِئکتِیگت پدھّر ’تے اسِیں کی کر سکدے ہاں؟

• اُۄرجا دی بچّت: گھراں وِچّ LED بلب لائۄ٬ جدۄں ورتۄں ناں ہۄ رہی ہۄوے٬ اُدۄں بِجلی دے اُپکرن بںدّ کرۄ اتے گھٹّ اُۄرجا اُتّے چلّݨ والے سادھن کھرِیدۄ۔

• ٹراںسپۄرٹ وِچّ بدلاء: سائیِکل چلائۄ٬ پَیدل چلّۄ٬ سروجنک ٹراںسپۄرٹ ورتۄ٬ جاں کارپُۄلِںگّ کرۄ۔

• پلاسٹِک گھٹائۄ: اِکّ وار پلاسٹِک دی ورتۄں کرنی چھڈّۄ٬ دُبارا ورتۄں والِییاں بۄتلاں اتے بَیگ ورتۄ٬ اتے “Refuse, Reduce, Reuse, Recycle” دے سِدھاںت نُۄں اپݨائۄ۔

• بھۄجن وِچّ بدلاء: کھاݨے دی بربادی گھٹائۄ اتے بچّے ہۄئے بھۄجن دی رُۄڑی بݨائۄ۔

• پاݨی دی سمبھّال: نہائُݨ, برتن دھۄݨ اتے باگبانی وِچّ پاݨی دی بچّت کرۄ۔

• رُکھّ لائۄ: آپݨے گھر٬ سکُۄل جاں کمِئُنِٹی وِچّ رُکھّ لائۄ اتے اُنہاں دی دیکھبھال کرۄ۔

کمِئُنِٹی اتے سںسّتھاگت پدھّر ’تے کی کرنا چاہِیدا ہَے؟

• سپھائی اتے رُکھّ لائُݨ مُہِمّاں: مُہلّے پدھّر ’تے سپھائی مُہِمّاں اتے واتاورݨ دِوس منائۄ۔

• کمِئُنِٹی گارڈن: ستھانک پدھّر ’تے کھیتِیباڑی باگ بݨائۄ جۄ تاذا اُتپاد مُہئیِیا کروائُݨ اتے کھاݨے دی ڈھۄیا-ڈھُیائی نُۄں گھٹائُݨ۔

• سکُۄلاں اتے کالجاں وِچّ جاگرُۄکتا: وِدِیارتھِییاں نُۄں واتاورݨ تبدِیلی٬ پاݨی دی سمبھّال اتے کچرا پْربںدھّن بارے سِکھِّیا دِئۄ۔

• نوِیائُݨیۄگ اُۄرجا نُۄں ہُلارا: سۄلر اتے ہوا اُۄرجا دی ورتۄں نُۄں ہلّاشیری دِئۄ۔

سرکاری پدھّر ’تے کی کدم چُکّے جاݨے چاہِیدے ہن؟

• کٹھۄر واتاورݨ کانُۄن: جںگّل کٹائی٬ پلاسٹِک پْردُۄشݨ اتے گْرِینہائۄُس گَیس اُتسرجن ’تے کٹھۄر پابںدِّییاں لائۄ۔

• ہری تکنِیک نُۄں سبسِڈی: سۄلر پَینل٬ اِلَیکٹْرِک واہن اتے اُۄرجا-کُشل اُپکرناں ’تے سبسِڈی دِئۄ۔

• سروجنِک ٹراںسپۄرٹ دا وِستھار: بسّاں٬ مَیٹرۄ اتے ریل سیواواں نُۄں ودھائۄ تاں کِہ لۄک نِجّی واہناں ’تے نِربھرتا گھٹا سکݨ۔

• ڈِذاسٹر مَینیجمَیںٹ: ہڑھ٬ سۄکے اتے ہۄر کُدرتی آپھتاں لئی مذبُۄت پْربںدھّن پْرݨالی بݨائۄ۔

• کاربن ٹَیکس. اُچّ اُتسرجن والِییاں گڈِّییاں اتے اُدیۄگاں ’تے کاربن ٹَیکس لگائۄ۔

سِٹّا: ہُݨے جاگݨ دی لۄڑ

کُدرت نیں سانُۄں بیپناہ دَۄلت دِتّی ہَے٬ پر اسِیں اِسدے نال کھِلواڑ کرکے آپݨے ہی بھوِکھّ نُۄں کھترے وِچّ پا رہے ہاں۔ 2025-26 دِییاں گھٹناواں سپشٹ کردِییاں ہن کِہ “سدھارن” مَۄسم دا سماں ہُݨ بہُت گھٹّ بچِیا ہَے۔ ہر وِئکتی٬ ہر پرِوار٬ ہر سکُۄل اتے ہر سرکار نُۄں مِل کے اِس سںکّٹ دا مُکابلا کرنا ہۄویگا۔

* * * * *