अक्टूबर 10, 2026

writingDetail.created_by
By: सुखजीत सिंघ चहिल

आधुनिकता दे दौर विच्च सभ्भिआचारक पछाण

अज्ज दा युग विगिआन, तकनीक अते विशवीकरन दा युग है। हर पासे तरक्की दीआं गल्लां हो रहीआं हन। देश होवे जां सूबा, शहिर होवे जां पिंड; सभ थांईं विकास दे नाअरे गूंज रहे हन। पर इसे विकास दी दौड़ विच्च किते असीं आपणी सभ्भिआचारक पछाण तों तां नहीं टुट्ट रहे? इह सवाल अज्ज हर चिंतनशील विअकती दे मन विच्च उठ्ठणा लाज़मी है। विकास ज़रूरी, प्रंतू कीमत? कोई शक्क नहीं कि आधुनिकता नें साडे जीवन नूं सुखाला बणाइआ है। मोबाइल फोन, इंटरनैट्ट, आनलाईन सिख्खिआ, डिजिटल सेवावां; इह सभ कुझ अज्ज साडी ज़रूरत बण चुक्के हन। पंजाब वी इस दौड़ विच्च पिछ्छे नहीं रिहा। खेती विच्च मशीनीकरन, सिख्खिआ दा पसार, नौजवानां दा विदेशां विच्च रुज़गार; इह सभ विकास दीआं निशानीआं हन।

पर सवाल इह है कि की इह विकास साडीआं जहड़ां नूं कमज़ोर तां नहीं कर रिहा? की असीं आधुनिक बणन दे चक्कर विच्च आपणे सभ्भिआचार नूं भुल्ल तां नहीं रहे? सभ्भिआचार सिरफ रसमां नहीं हुंदा, सभिआचार सिरफ नच्चण-गाउण जां पहिरावे दा नाम नहीं; इह तां साडी आतमा है, साडी पछाण है। पंजाबी सभ्भिआचार हज़ारां सालां दी विरासत है। गुरू साहिबान दीआं सिख्खिआवां, सूफी कवीआं दा पैगाम, किसानां दी मिहनत, औरतां दे लोक गीत, बज़ुरगां दीआं कहाणीआं अते सांझीवालता दी भावना। पर अज्ज की हो रिहा है? घरां विच्च पंजाबी भाशा घट्ट बोली जा रही है। नौजवान पीहड़ी अंगरेज़ी जां हिंदी नूं वधेरे अहिमीअत दे रही है। लोहड़ी, विसाखी वरगे तिउहार हुण सिरफ खरीददारी अते दिखावे तक सीमित हो गए हन। भंगड़े, गिध्धे दी थां बालीवुड्ड अते पछ्छमी संगीत नें लै लई है।

दागिसतान दे महान कवी रसूल हमज़ातोव नें आपणी किताब “मेरा दागिसतान” विच्च लिखिआ है।

“दागिसतानीओ, इनहां बंजर, नंगीआं चटानां दी रख्खिआ करो, किउंकि इनहां तों इलावा तुहाडे कोल होर कुझ वी नहीं है!”

इह सिरफ चटानां बारे नहीं, सगों सभ्भिआचार, भाशा अते विरासत बारे है। उनहां दा इक्क होर मशहूर कथन है:

 “जेकर तुसीं लंघ चुक्के समें ’ते पिसतौल नाल गोली चलाओगे, तां भविख्ख तुहाडे ’ते तोप नाल गोली चलाएगा।”

इसदा मतलब साफ है: जेकर असीं आपणे पूरवजां, आपणी विरासत अते आपणे सभ्भिआचार नूं नज़रअंदाज़ करांगे तां साडा भविख्ख सानूं मुआफ नहीं करेगा।

विशवीकरन दा दोहरा पख्ख

खोजां दस्सदीआं हन कि विशवीकरन नें पंजाबी सभ्भिआचार नूं दुहरा धक्का दित्ता है। इक्क पासे इसने मौके खोल्हे हन, दूजे पासे सभ्भिआचारक पछाण नूं कमज़ोर कीता है। विदेशां विच्च वसे पंजाबी आपणीआं जहड़ां नालों टुट्ट रहे हन। नवीं पीहड़ी नूं आपणी विरासत बारे घट्ट पता है। पंजाब विच्च वी हालात वख्खरे नहीं। संयुकत परिवार टुट्ट रहे हन, बज़ुरगां दा सतिकार घट रिहा है अते सांझीवालता दी भावना खतम हो रही है। पंजाबी भाशा साडे सभ्भिआचार दी रीहड़ है। पर अज्ज इह भाशा खतरे विच्च है। सकूलां विच्च पंजाबी नूं दरजा नहीं मिल रिहा। अखबार, चैनल अते सोशल मीडीआ ’ते अंगरेज़ी अते हिंदी दा बोलबाला है। जेकर अज्ज असीं आपणी भाशा नूं नहीं बचाइआ तां कल्ल्ह साडा सभ्भिआचार किवें बचेगा?

नौजवान पीहड़ी दी ज़िंमेवारी

अज्ज दी नौजवान पीहड़ी कोल इक्क वड्डी ज़िंमेवारी है। उह आधुनिक दुनीआ विच्च जीअ सकदे हन, पर आपणीआं जहड़ां नालों नहीं टुट्ट सकदे। उनहां नूं चाहीदा है कि घर अते समाज विच्च पंजाबी भाशा बोलण। बज़ुरगां तों पुराणीआं कहाणीआं, गीत अते कहावतां सिख्खण। सकूलां अते कालजां विच्च पंजाबी सभ्भिआचार बारे प्रोजैकट बणाउण। सोशल मीडीआ ’ते पंजाबी विरासत नूं सांझा करन। तिउहारां नूं असल भावना नाल मनाउण।

सरकार अते समाज दी भूमिका

सिरफ नौजवान ही नहीं, सरकार अते समाज नूं वी आपणी भूमिका निभाउणी चाहीदी है। सकूलां विच्च पंजाबी भाशा अते सभ्भिआचार नूं वधेरे अहिमीअत मिलणी चाहीदी है। लोक कलावां नूं हुलारा देण लई सरकारी सहाइता वधाई जावे। पंजाबी मीडीआ नूं मज़बूत कीता जावे।

सिट्टा: संतुलन ही हल्ल है

विकास अते सभ्भिआचार इक्क-दूजे दे विरोधी नहीं; असीं दोवां नूं नाल लै के चल्ल सकदे हां। आधुनिक बणो, पर पंजाबी बणना नां भुल्लो। तकनीक अपणाओ, पर आपणी भाशा अते विरासत नूं संभालो। विदेश जाओ, पर आपणीआं जहड़ां नाल जुड़े रहो।

जहड़ां मज़बूत होण ’ते ही द्रखत उच्चा चहड़दा है। आउ, असीं सभ मिल के इस गल्ल दा वचन बणाईए: असीं आधुनिक बणांगे, पर पंजाबी बणना नहीं भुल्लांगे। साडा विकास साडी पछाण नूं मिटाए, इह कदे वी मनज़ूर नहीं।

*    *    *    *    *