پںجّاب وِدھان سبھا دے بجّٹ سَیشن وِچّ سنَۄر ہلکے نال سمبّںدھِّت راج ستا دی پارٹی دے وِدھائِک نیں پْرشن پُچھّ کے پںجّاب دے نشیڑِییاں تۄں ہمدردی پْراپت کرن دی اسپھل کۄشِش کِیتی ہَے۔ اُسدا پْرشن سی کِہ کی پںجّاب وِچّ اپھِیم دی کھیتی شُرُۄ کرن دی پںجّاب سرکار ولّۄں کۄئی تجوِیذ ہَے؟ اُسدے اِس پْرشن ’تے سدن دے مَیمبر کھُلّہکے ہسّے۔ سپِیکر ساہِب نیں مُسکرائُںدِیاں کھیتِیباڑی مںتّری نُۄں وِدھائِک دے ’اُسارُۄ‘ اتے ’لۄک ہِت‘ والے پْرشن دا جواب دیݨ لئی کِہا۔ مںتّری نیں سپشٹ کر دِتّا کِہ پںجّاب سرکار ولّۄں ہال دی گھڑی اجِہی کۄئی تجوِیذ نہِیں ہَے۔ سدن وِچّ اِس سوال-جواب ’تے سُۄجھوان پںجّابِییاں نیں چِںتّا دا پْرگٹاوا کردِیاں کِہا ہَے کِہ سدن وِچّ وِدھائِک دا اِہ پْرشن نشِیاں کارن سِوِیاں دی پْرچںڈّ ہۄئی ہوا نُۄں مٹھّا کرن دا یتن نہِیں سی٬ سگۄں اِس ترہاں دا کۄجھا یتن سی٬ جِویں کُہاڑا درخت دی سُکھّساںد پُچھّݨ دا ناٹک کر رِہا ہۄوے۔ کِنّا چںگّا ہُںدّا جیکر وِدھائِک پںجّاب وِچّ بیراں واںگ جھڑ رہی جوانی دی چِںتّا دا پْرگٹاوا کردا٬ مُکھّ مںتّری نُۄں 2022 دِییاں چۄݨاں وِچّ تِنّ مہِینِیاں دے اںدّر اںدّر نشا کھتم کرن دا وائدا چیتے کروائُںدا۔ سِوِیاں اںدّر نشِیاں کارن ودھ رہی بھِیڑ نُۄں ٹھلّہ پائُݨ لئی کۄئی ٹھۄس سُجھاء دِںدّا۔ وِدھائِک اِہ وی بھُلھّ گِیا کِہ نشِیاں نُۄں اُتشاہِت کرنا٬ رکھِّیا کرنی٬ نشِیاں دے سادھن اُپلبدھ کروائُݨے٬ اِہ کمّ تتھّ٬ ترک اتے مانوی کدراں کِیمتاں دے ادھار ’تے انَیتِک کارج ہَے۔ اِس ویلے تاں ستھِتی اِس ترہاں دی بݨی ہۄئی ہَے کِہ کِسان نُۄں ڈی.اے.وی.پی. دی گھاٹ ہۄ سکدی ہَے٬ پر نشے دی نہِیں۔ اِکّ نشا مُکت ہۄئے نَۄجوان نیں لۄکاں دے اِکّ بھرویں اِکٹھّ وِچّ اِہ پْرگٹاوا کِیتا سی٬ “گھر وِچّ رۄٹی پکائُݨ لئی دُکان تۄں آٹا لِیائُݨ وِچّ دیر لگّ سکدی ہَے پر نشے دی تاں ٹَیلِیپھۄن کرن نال ہی ہۄم ڈلِوری ہۄ جاںدی ہَے۔”

اِس ویلے پںجّاب دے بذُرگاں دی چِٹّی داہڑی ہںجھُّۄیاں نال بھری ہۄئی ہَے۔ کِتے نشے وِچّ اۄورڈۄذ دا ٹِیکا٬ کِتے دِل دے نیڑے ٹِیکا لائُݨ دی کۄشِش٬ کِتے جھاڑِییاں وِچّ پھسی نشئی دی لاش٬ سۄشل مِیڈِییا ’تے وائِرل ہۄ رہِییاں پتھّراں نُۄں وی رُیائُݨ والِییاں پھۄٹۄیاں٬ سدا لئی سَۄں چُکّے باپ نُۄں چِمبّڑِیا ماسُۄم بچّا جدۄں باپ نُۄں ہلُۄݨ کے اِںج کہِںدّا ہَے٬ “بھاپا٬ مَینُۄں سکُۄل چھڈّ آئۄ” تاں ویکھݨ والِیاں دِییاں وی بھُبّاں نِکل جاںدِییاں نیں۔ اݨوِیاہے اِکلَۄتے مْرِتک وِیر دے متھّے ’تے سِہرا بنّہدی بھَیݨ کھُۄن دے اتھّرُۄ کیردی ہَے۔ وِہڑے وِچّ وِچھے ستھّر ’تے اِہ پْرشن دھُکھ رہے نیں کِہ اِہ کِہۄ جِہا وِکاس ہَے٬ جِسنے جوانی ہی نِگل لئی ہَے۔ نشِیاں کارن اجِہی دردناک ستھِتی ’تے چِںتّا دا پْرگٹاوا کرن دی تھاں پںجّاب نُۄں اپھِیم جِہے اِکّ ہۄر تۄہفے دا ذِکر پوِتّر سدن وِچّ کرنا پںجّابِییاں دے ذکھماں ’تے لُۄݨ چھِڑکݨ دی ترہاں ہَے۔

درئسل پۄست دی کھیتی راہِیں اپھِیم تِیار کِیتی جاںدی ہَے۔ 1985 وِچّ اپھِیم دے مارُۄ اسراں کارن پۄست دی کھیتی اُتّے سرکار ولّۄں پابںدّی لا دِتّی گئی سی اتے اُس سمیں تۄں لگاتار جاری ہَے۔ اِس ویلے اُتّر پْردیس٬ مدھّ پْردیس اتے راجِستھان وِچّ سرکار ولّۄں پۄست دی کھیتی کرن نُۄں پْروانگی دِتّی ہۄئی ہَے۔ پابںدّی دے باوجُۄد پںجّاب وِچّ چۄری چھُپے پۄست دی کھیتی کِیتی جاںدی ہَے۔ ہالاں کُجھ دِن پہِلاں ہی کپُۄرتھلا٬ سںگّرُۄر اتے پھاذِلکا ذِلہِیاں وِچّ پۄست دی نجائِذ کھیتی دے کئی کیس ساہمݨے آئے ہن۔

چِین دی اُداہرݨ ساڈے ساہمݨے ہَے۔ اُس دیش دی پچھاݨ ’چِین اپھِیمچی‘ وجۄں بݨ گئی سی۔ اپھِیم دا جھسّ پُۄرا کرن لئی اُتھّۄں دے لۄک آپݨے بچّے ویچݨ دے نال نال اَۄرتاں آپݨی اِذّت وی داء ’تے لا رہِییاں سن۔ اُس دیش دے آگُۄ مائُذیتُںگّ نیں گمبھِّیر ہۄ کے سۄچِیا کِہ اجِہی ماڑی ہالت وِچّ تاں چِین دِییاں نسلاں ہی کھتم ہۄ جاݨگِییاں اتے دیش اتے وِدیشی تاکتاں کبذا کر لَیݨگِییاں۔ اُسنے اِس مسلے نُۄں گمبھِّیرتا نال لِیا۔ دیش دے چیتنّ ورگ٬ سماج سیوک٬ سدبُدھّی راجنِیتک لۄکاں نُۄں نال لَے کے اُسنے 1949 وِچّ اپھِیم دے کھاتمے لئی سُہِرد یتن کِیتے۔ نشئیِیاں دا سرکاری تَۄر ’تے مُفت اِلاج کروائِیا۔ نشے دے تسکراں نُۄں مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ لئی اُنہاں دے رُذگار لئی بدلواں پْربںدھّ کِیتا۔ جِہڑے تسکر پھِر وی تسکری دے دھںدّے تۄں ناں ہٹے٬ اُنہاں نُۄں کرڑِییاں سذاواں دے کے مںگّ اتے سپلائی لائیِن نُۄں تۄڑِیا۔ 1949 تۄں 1951 تک چلّی اِس ذۄردار مُہِمّ اُپرںتّ چِین اپھِیم مُکت ہۄئِیا۔ اِس ویلے چِین سںسّار دے سِرمَۄر تاکتور دیشاں وِچّ شامل ہَے اتے اُسنے ہر کھیتر وِچّ ترکّی دِییاں سِکھراں نُۄں چھُہِیا ہَے۔

پںجّاب دا دُکھاںتک پکھّ اِہ ہَے کِہ ابادی پکھّۄں دیش دی کُلّ آبادی دا 2.21% پںجّاب واسی ہن۔ پر اۄورڈۄذ نال ہۄئیِیاں مَۄتاں وِچّ بھارت وِچّ ہۄئیِیاں کُلّ مَۄتاں دا 22% اِکلّے پںجّاب دا ’یۄگدان‘ ہَے۔ اِکّ سرویکھݨ انُسار ساڈے نَۄجواناں دے وِدیشی رُجھان دے کارناں وِچّ 12.12% پرِواراں نیں پںجّاب وِچّ پھَیلے نشِیاں تۄں بچائُݨ لئی آپݨے بچِّیاں نُۄں وِدیش بھیجݨا شُرُۄ کِیتا ہَے۔ سُۄبے دِییاں سماجِک اتے آرتھِک تںگِّییاں تُرشِییاں نیں 18.19% پںجّابِییاں نُۄں وِدیش جاݨ لئی مجبُۄر کِیتا۔ پںجّاب وِچّ ودھ رہے اپرادھاں تۄں دُکھی ہۄ کے 3.37% پںجّاب دے لۄکاں نیں وِدیش دا رُکھ اِکھتِیار کِیتا۔ اجِہی ہالت وِچّ ہوائی اڈِّیاں ’تے بھِیڑ لگاتار ودھ رہی ہَے۔ اِس ویلے جوانی دا تِہرا گھاݨ ہۄ رِہا ہَے۔ نشِیاں کارن مَۄتاں٬ جوانی تسکراں دی جھۄلی وِچّ اتے جاں پھِر پرواس۔ اِہ سبھ کُجھ پںجّاب لئی شُبھ شگن نہِیں ہن۔ وِشو بَیںک ولّۄں جِنہاں دس سُۄبِیاں نُۄں وِکاسشِیل منِّیا گِیا ہَے٬ اُنہاں وِچّۄں پںجّاب دا ناں الۄپ ہَے۔ اِکّ ہۄر سرویکھݨ انُسار پںجّابی نَۄجوان کِرت سبھِّیاچار اتے ہۄر اُسارُۄ کارجاں وِچّ دیش دے پچھڑے ہۄئے سُۄبِیاں دی کتار وِچّ شامل ہن۔

جِتھّۄں تک پںجّاب وِچّ اپھِیم دی کھیتی دا سوال ہَے٬ پںجّاب وِچّ سرکاری ہسپتالاں دے اۄٹ سَیںٹراں وِچّ نشئی مرِیذاں نُۄں بُپرِینَۄرپھِین (جِیبھ تے رکھّݨ والی گۄلی) مُفت دِتّی جاںدی ہَے۔ اِس دوائی وِچّ اپھِیم دا سۄدھِیا ہۄئِیا سالٹ شامل ہَے۔ اِس دوائی دی وںڈّ لئی 102 کرۄڑ سالانا دا بجّٹ رکھِّیا گِیا ہَے۔ گۄلی لَیݨ لئی اۄٹ سَیںٹراں وِچّ نشئیِیاں دی بھِیڑ لگّی رہِںدّی ہَے۔ پر اِس گۄلی نال نشا چھڈّݨ دا نتِیجا 1% ہَے۔ بھلا٬ جے رِئُڑِییاں دی ترہاں اپھِیم تۄں کِتے ذِیادا ماترا والی گۄلی لَیکے پرنالا اُتھّے دا اُتھّے ہی ہَے٬ پھِر اپھِیم دی کھیتی پںجّاب نُۄں کِںجّ نشا مُکت کریگی؟ اِہ سوال سمجھ تۄں باہر ہَے۔ پںجّاب وِچّ اپھِیم/پۄست دی بلَیک وڈّے پدھّر ’تے جاری ہَے۔ پِچھلے دِنِیں جلںدھّر تۄں دۄ ہذار کِلۄ اپھِیم کَینیڈا بھیجݨ دے ماملے وِچّ 9 کرۄڑ رُپئے دا دیݨ لَیݨ ساہمݨے آئِیا ہَے۔ اِس سمبّںدھّ وِچّ 30 بَیںک کھاتے وی سِیل کِیتے گئے ہن۔

کُجھ سماں پہِلاں مُکتسر تۄں راجِستھان دے پھلَۄںدی اِلاکے تۄں اپھِیم/بھُکّی لِیائُݨ والے مرداں-اَۄرتاں نال بھری بسّ پھڑی گئی سی۔ پڑتال کرن ’تے پتا لگِّیا کِہ اِس بسّ دا ناں ہی نشئیِیاں نیں ’بھُکّی اَیکسپْرَیسّ‘ رکھِّیا ہۄئِیا سی اتے پںجّاب دے وکھّ وکھّ ذِلہِیاں تۄں لۄک سِیٹ بُکّ کرواکے بھُکّی اَیکسپْرَیسّ دی سواری کردے سن۔ اِویں ہی بٹھِںڈّا تۄں جاکھل نُۄں جاںدی ٹرین ’تے چڑھکے لۄک ہرِیاݨے تۄں سستی شراب لِیائُݨ لگّ پئے سن اتے ٹرین دا ناں وی نشئیِیاں نیں ’لال پری اَیکسپْرَیسّ‘ رکھّ لِیا سی۔

پںجّاب سرکار نُۄں اِہ گلّ گمبھِّیر ہۄ کے سۄچݨی پویگی کِہ وِکاس نِرا گلِییاں٬ نالِییاں٬ پھلائیِئۄور٬ سڑکاں جاں پُلاں دی اُساری نال نہِیں ہُںدّا۔ بھلا جے اِسدی ورتۄں کرن والے ہی ناں رہے٬ پھِر اِہ ’وِکاس‘ کِس کمّ آویگا؟ اپھِیم٬ شراب٬ چِٹّے دِییاں پُڑِییاں اتے ہۄر مارُۄ نشِیاں دی سپلائی لائیِن ’تے بُری ترہاں سٹّ مارکے ہی جوانی دے گھاݨ نُۄں بچائِیا جا سکدا ہَے۔ جیکر اجِہا سمبھّو ناں ہۄئِیا تاں اسِیں بُذدِلاں دی کتار وِچّ شامل ہۄواںگے اتے اِتِہاس ساڈی ہۄݨی ’تے کِیرنے پاویگا۔

* * * * *-