کُلوںتّ سِںگھّ وِرک جِئۄُںدا ہُںدّا تاں اُہنے 2023 دی 20 مئی نُۄں 103 سال دے ہۄ جاݨا سی۔ پر کی کُلوںتّ سِںگھّ وِرک سچِّیں ’مر‘ گِیا ہَے۔ وِرک نیں انیکاں امر کہاݨِییاں دی رچنا کِیتی۔ جد تکّ اُہ کہاݨِیی

کالے توِیاں وِچۄں لِشکدا کرنَیل سِںگھّ پارس دا ناں تے گُۄںجدی گڑھکدی آواذ تاں پںجّاب دِییاں ہواواں تے فِذاواں وِچ بڑے سالاں تۄں آپݨے رساں-رںگّاں سمیت آم پںجّابِییاں واںگ میرے سِر `تے وی جادُۄ واںگ دھُ

(پہِلوان کرتار سِںگھّ میرا گِرائیِں ہَے٬ میرا چھۄٹا وِیر۔ مَیں اُہنُۄں بچپن تۄں لَے کے پۄٹا پۄٹا اُسردِیاں ویکھِیا ہَے۔ دۄ وار ایشِییا وِچۄں گۄلڈ مَیڈل جِتِّیا تے ہُݨے خبر مِلی ہَے کِہ اُسنے کلّْ ہی و

(دیش-وںڈّ دے درد تے آم لۄکاں دی آپسی ساںجھ دا بِیان کردا اِک بِرتاںت ہۄر ہاذر ہَے۔ اِہ دۄ وار دے ایشِیئن جیتُۄ تے 16 وار دے وِشو وَیٹرن جیتُۄ پہِلوان تے میرے گِرائیِں کرتار دی میرے ولّۄں لِکھی جِیونی

ستویں دہاکے دے اںتّ اُتّے چلّی نکسلباڑی لہِر نیں سمُچّے بھارت دے چیتنّ اتے جۄشِیلے مدھّ-ورگی گبھّرُۄیاں نُۄں آپݨے کلاوے وِچّ لَے لِیا۔ ہُݨ تکّ آذادی نال جُڑے سُپنِیاں تۄں جن-سادھارن دا مۄہ-بھںگّ ہۄ چُ

ذِںدّگی دے اِہناں مُڈھلے ورہِیاں وِچّ میری سۄچ اُتّے پِںڈّ وِچّ لگّدے میلِیاں سمیں لگّدے دِیواناں اتے سمیں-سمیں وکھّ وکھّ راجسی پارٹِییاں دُیارا کِیتے جاںدے جلسِیاں/ڈرامِیاں دا وی اسر پِیا۔ ساڈے پِںڈّ

اِہناں دِناں وِچّ ہی اتر سِںگھّ نیں آپݨے کِتاباں والے جھۄلے وِچۄں دۄ تِنّ ساہِتک-مَیغذِین کڈھّ کے وِکھائے۔ اِہناں وِچّ وکھّ وکھّ لیکھکاں دِییاں کوِتاواں٬ کہاݨِییاں تے لیکھ چھپے ہۄئے سن۔ میرے لئی ادبھُ

ساںجھ دے ماہَۄل وِچّ جِتھّے میرا آپا دھارمِک تںگّ-دِلی دِییاں ولگݨا تۄں پار جا کے کھُلّہ-دِلے مانوواد دا دھارنی بݨ رِہا سی اۄتھے میرا سںوّیدنشِیل من سُݨِییاں کتھا-کہاݨِییاں راہِیں لیکھک بݨن لئی ذرخیذ

ساںجھ دا ماہَۄل سمُچّے پِںڈّ وِچّ ہی رچِیا وسِّیا ہۄئِیا سی۔ گُرُۄ ہرگۄبِںدّ ساہِب تے بھائی بِدھی چںدّ دی یاد وِچّ ہر سال ساڈے پِںڈّ دۄ وڈّے دھارمِک میلے لگّدے اتے اِہناں میلِیاں اُپّر راگی-ڈھاڈی اتے

ساڈا گھر پِںڈّ دے مُکھّ-باذار وِچّ سی۔ باذار چڑھدے پاسِئۄں شُرُۄ ہۄ کے پِںڈّ نُۄں دۄ بھاگاں وِچّ وںڈّدا ہۄئِیا لہِںدّے پاسے جا کے ختم ہُںدّا سی۔ پِںڈّ دے اَین ادھّ وِچکار جا کے چھۄٹا جِہا چَۄک آئُںدا

اسِیں پںجّ بھَیݨ-بھرا ہاں۔ تِنّ بھَیݨاں اتے دۄ بھرا۔ مَیں سبھ تۄں وڈّا ہاں۔ پلیٹھی دا پُتّ۔ پںجّاب دی روائِت انُسار کُڑِییاں آپݨا پہِلا بچّا آپݨے پیکے پِںڈّ جمّدِییاں سن۔ امّْرِتسر ذِلہے دی اجنالا تہِ

کۄئی وی وِئکتی آپݨے اِتِہاس اتے ہالات دی پَیداوار ہُںدّا ہَے۔ جیکر مَیں لیکھک بݨ سکِیاں تاں اِس کرکے نہِیں کِہ میرے اُتّے پْرماتما دی کۄئی خاس مِہر ہۄئی سگۄں اِس کرکے کِہ میرے پِچھۄکڑ اتے چَۄگِردے وِچ

پںجّابی کہاݨی دے اِتِہاس وِچّ جِتھّے وِدھا پکھّۄں جٹِل-بِرتاںت والی لمّی کہاݨی لِکھݨا میری وِشیشتا گِݨی گئی اۄتھے کِرساݨی جِیون دے پْرماݨِک چِتر پیش کرن اتے راجنِیتک چیتنا دی کہاݨی لِکھݨ دے نال ’پںجّا

امّْرِتسر جیلہ دی گلّ ہَے۔ اَیمرجَیںسی وِچ ڈی آئی آر ادھِین جیلہ وِچ بںدّ ساں۔ اِک دِن دھُپّے کمبّل وِچھا کے بَیٹھے گپّ-گِیان وِچ رُجھّے ہۄئے ساں۔ نِیلے رںگّ دے نِہںگّی باݨے والا کۄئی سجّݨ ساڈی بَیرک

جِس وکت فۄن دی گھںٹّی کھڑکی؛ سُۄرج اجے نِکلݨ دی تِیاری وِچّ ہی سی۔ گھر دے جِیء سُتّے ہۄئے سن۔ کنیڈا وِچّ سویرے ویلے سِر اتے رات دے ڈُۄںگھے ہۄݨ ویلے کۄئی گھٹّ-ودھّ ہی فۄن کردا ہَے۔ اجِہے سمیں آئِیا فۄن

فۄن دی گھںٹّی وجّی تاں پْرۄفَیسر براںڈے وِچ پئے فۄن نُۄں سُݨن لئی اہُلِیا۔ ہتھّ وِچ پھڑھِیا ہۄئِیا چاہ دا کپّ اُہنے چھۄٹے میذ ’تے رکھّ دِتّا۔

“ہَیلۄ!” کہِݨ تۄں بائد اُہ ’جی٬ جی٬ جِیء!’ کردا اگلے دی گل

''سُݨائۄ ماسٹر شام سُںدّر جی! تُسِیں کِہڑے پاسے ہۄ کے سماجواد لِیائُݨ لئی یتن آرمبھّ کرۄںگے؟''

ماسٹر شام سُںدّر نیں ڈاکٹر دھرم سِںگھّ دے بۄلاں دا کۄئی اُتّر دیݨا اُچِت ناں سمجھِیا۔ اُس دے جھُرڑِییاں و

کالج دے مین گیٹ 'تے سکِئۄرٹی افسر 'گِلّ' نیں رۄک کے مَینُۄں دسِّیا٬ "سر! تُہاڈے بارے اَیتھے اِکّ تھاݨیدار پُچھّدا پھِردا سی۔ کُجھّ دیر ہۄئی اںدّر ڈِیپارٹمَیںٹ ولّ گِیا ہَے۔ مَیں آکھِیا سی٬ 'ساڈے سر تا

شام دا گھُسمُسا اجے پسرِیا ہی سی تے کِسے دے چِتّ-چیتے وی نہِیں سی کِہ اِہ گھُسمُسا اِک-دم کالی بۄلی رات واںگ سارے پِںڈّ 'تے پسر جاویگا جاں اِہ کالی-بۄلی رات کِسے پرِوار جاں وِشیش وِئکتِییاں لئی اُمراں

رات دس کُ وجے دا وکت ہۄویگا۔ ٹی وی ویکھݨ تۄں وِہلے ہۄ کے بال-بچّے آپݨی ماں دی نِگرانی ادھِین آپݨا سکُۄل دا کمّ کر رہے سن۔ مَیں کۄئی کِتاب پڑھ رِہا ساں۔ گھر دی باہرلی کںدھّ تۄں ساڈے گھر دے وِہڑے وِچ 'د